IAEA başkanı: Esad dönemi reaktörü silah üretimi için inşa edilmiş

Devrik Suriye lideri Beşar Esad'ın yönetimi altında inşa edilen gizli bir nükleer reaktörün neredeyse tamamlandığı ve nükleer silahlar için bölünebilir malzeme üretmek üzere yapılandırıldığı, Birleşmiş Milletler atom enerjisi gözlemcisinin başkanı tarafından Pazartesi günü açıklandı.

IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, Viyana'da ajansın yönetim kurulu toplantısının açılışında yaptığı açıklamada, reaktörü "çok ciddi bir yayılma endişesi" olarak nitelendirdi. IAEA'nın "tarihi bir atılım" olarak tanımladığı soruşturma, çoğu reaktör yakıtı formunda yaklaşık 73 metrik ton doğal uranyum metalinin yanı sıra bir yakıt üretim tesisi ve bir nükleer atık depolama alanını ortaya çıkardı; bunların hiçbiri kuruma beyan edilmemişti.apnews+2

Ortaya Çıkarılan Gizli Program

Grossi gazetecilere verdiği demeçte, "Dünyanın ne yaptıklarını bilmesini istemediler" dedi ve Suriye'nin doğusundaki Deyrizor sahasındaki reaktörün, 2007'deki hava saldırısında İsrail jetleri tarafından yok edilmeden önce "neredeyse tamamlanmış" olduğunu ekledi. İsrail, saldırıyı ancak 2018'de kamuoyuna itiraf etmişti.al-monitor

Grossi, "Reaktörün konfigürasyonu ve teknik özellikleri göz önüne alındığında, bu reaktör doğrudan nükleer silah yapımında kullanılabilecek bölünebilir malzemenin üretiminde çok verimli bir reaktördür" dedi, ancak eski yetkililerin niyetlerinin "yargılanamayacağı" konusunda uyardı.reuters+1

IAEA müfettişleri, Aralık 2024'te Esad'ın devrilmesinin ardından iktidara gelen mevcut Suriye hükümetinin sahaları gönüllü olarak açıklamasının ardından geçen ay Deyrizor sahasını ve açıklanmayan ikinci bir yeri ziyaret etti. Grossi, eski Suriye yetkililerinin gelecekteki herhangi bir soruşturmayı engellemek için sahada patlamalar gerçekleştirmiş olmasının "çok mümkün" olduğunu söyledi.al-monitor

Kuzey Kore Üzerine Kalan Sorular

IAEA, 2011 yılında Deyrizor sahasının "çok büyük ihtimalle" bir nükleer reaktöre ev sahipliği yaptığını ve elindeki bilgilerin bunun Kuzey Kore yardımıyla inşa edildiğini gösterdiğini ilk kez açıklamıştı. Grossi Pazartesi günü yaptığı açıklamada, yönetim kurulunun kendisine Kuzey Kore ile iddia edilen bağlantıları daha fazla araştırması için bir görev vermediğini söyledi.al-monitor

Washington merkezli bir nükleer silahların yayılmasını önleme araştırma kuruluşu olan Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü, geçen hafta yaptığı açıklamada, IAEA'nın bulgularının "doğrulama ve yeni detaylar" sağladığını, ancak "herhangi bir sürpriz sunmadığını veya reaktör ve yeniden işleme projesinin tüm kapsamı ve Suriye'nin Kuzey Kore ile işbirliği hakkındaki eksik bilgileri tamamlamadığını" belirtti.al-monitor

Dosyayı Kapatmaya Doğru

Bu hafta IAEA'nın 35 üyeli kuruluna sunulması beklenen bir taslak karar, 2011 yılında açılan güvenlik dosyasının kapatılmasını öneriyor. Grossi, Şam'ın işbirliği yapma konusundaki "cesur kararını" övdü ve ajansın kurtarılan nükleer malzemeyi güvende tutmak için Suriye ile çalışmaya devam edeceğini söyledi.reuters+1