უებ-ის ტელესკოპმა ახალი ტიპის ობიექტი, „შავი ხვრელის ვარსკვლავი“ აღმოაჩინა

ასტრონომებმა NASA-ს ჯეიმს უების კოსმოსური ტელესკოპის მეშვეობით დააფიქსირეს სრულიად ახალი ტიპის კოსმოსური ობიექტი: „შავი ხვრელის ვარსკვლავი“, რომელიც აერთიანებს როგორც მასიური შავი ხვრელის, ისე გიგანტური ვარსკვლავის თვისებებს. ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებულმა აღმოჩენამ შესაძლოა შეცვალოს წარმოდგენა იმის შესახებ, თუ როგორ ყალიბდებოდა სამყაროს ყველაზე ადრეული სტრუქტურები.

ობიექტების ახალი კლასი

ობიექტი, სახელწოდებით MoM-BH*-1, ადრეულ სამყაროში, დიდი აფეთქებიდან სულ რაღაც 660 მილიონი წლის შემდეგ დაფიქსირდა. უების ფოტოებზე იგი ინტენსიური სიკაშკაშის წითელ წერტილად ჩანს. ზომით იგი დაახლოებით ჩვენი მზის სისტემის ტოლია, თუმცა ნებისმიერ ჩვეულებრივ ვარსკვლავზე 100 მილიარდჯერ მეტ ენერგიას ასხივებს, რაც ბევრად აღემატება იმას, რისი წარმოქმნაც ბირთვულ სინთეზს შეუძლია.notebookcheck+1

„ვფიქრობთ, რომ მის ცენტრში მდებარეობს შავი ხვრელი, რომელიც მზის მასაზე 100,000-ჯერ დიდია“, – განაცხადა კვლევის წამყვანმა ავტორმა როჰან ნაიდუმ, NASA-ს ჰაბლის სტიპენდიანტმა და მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (MIT) კავლის ასტროფიზიკისა და კოსმოსური კვლევების ინსტიტუტის პაპალარდოს სტიპენდიანტმა. „ამ შავი ხვრელის ირგვლივ არის გაზის ძალიან ვრცელი გარსი, რომელიც მზის სისტემის ზომის ვარსკვლავს წააგავს. იგი უზარმაზარია“.phys

ჯგუფმა ობიექტი აღმოაჩინა პროექტ „Mirage or Miracle“-ის (MoM) ფარგლებში, რომელიც სამყაროს ყველაზე ადრეულ გალაქტიკებს ეძებდა. სპექტროსკოპულმა ანალიზმა გამოავლინა ბალმერის ნახტომის ყველაზე ღრმა მაჩვენებელი, რაც კი ოდესმე გაზომილა ნებისმიერ წითელ წანაცვლებაზე, წყალბადზე და ჰელიუმზე მძიმე ელემენტების თითქმის სრული არარსებობა და ისეთი სიკაშკაშე, მანამ არსებულ ვარსკვლავურ თეორიებს სრულიად რომ გამორიცხავს.dailygalaxy+1

შავი ხვრელი, რომელიც ვარსკვლავისებრ გარსს ენერგიით ამარაგებს

კომპიუტერულმა სიმულაციებმა აჩვენა, რომ მხოლოდ ისეთ მოდელს შეუძლია MoM-BH*-1-ის არაჩვეულებრივი სიკაშკაშისა და სპექტრული მახასიათებლების რეპროდუცირება, რომელიც აერთიანებს მასიურ აკრეციულ შავ ხვრელსა და წყალბადის გაზის უზარმაზარ გარსს. სინთეზით მომუშავე ჩვეულებრივი ვარსკვლავისგან განსხვავებით, ეს ობიექტი ენერგიას იღებს ცენტრალურ შავ ხვრელში მატერიის ჩავარდნით, ხოლო გარშემომყოფი გაზი მას ვარსკვლავისებრ იერსახეს ანიჭებს.notebookcheck+1

ობიექტის სიკაშკაშე დაკვირვების ორთვიანი პერიოდის განმავლობაში დაახლოებით 30 პროცენტით გაიზარდა, რაც ემთხვევა მზარდი შავი ხვრელის მიერ გარშემომყოფი მატერიით კვების მოდელს.dailygalaxy

პატარა წითელი წერტილების საიდუმლოს ამოხსნა

ამ აღმოჩენამ შესაძლოა ამოხსნას უების ერის ერთ-ერთი უდიდესი გამოცანა: ადრეული სამყაროს შორეული კოსმოსის ფოტოებზე დაფიქსირებული მრავალი „პატარა წითელი წერტილი“, რომლებიც შედარებით თანამედროვე კოსმოსურ პერიოდებში თითქოს გაქრნენ. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ამ ამოუცნობი წყაროებიდან ბევრი შესაძლოა ადრეულ გალაქტიკებში არსებული შავი ხვრელის ვარსკვლავი იყოს.phys+1

„თითოეული პატარა წითელი წერტილი შეესაბამება ჩვეულებრივ ადრეულ გალაქტიკაში მოთავსებულ შავი ხვრელის ვარსკვლავს“, – თქვა ნაიდუმ. „მაგრამ MoM-BH*-1-ის განსაკუთრებულობა იმაში მდგომარეობს, რომ შავი ხვრელის ვარსკვლავი პრაქტიკულად სრულად ჩრდილავს თავის მასპინძელ გალაქტიკას, ასე რომ ჩვენ ვხედავთ შავი ხვრელის ვარსკვლავის სუფთა სინათლეს“.phys