Evrópa býr sig undir dýran vetur: Stríðið í Íran ýtir gasverði í þriggja ára hámark

Evrópa er gengin inn í september með náttúrulegt gas á hæsta verði í um þrjú og hálft ár, þar sem stríðið í Íran heldur áfram að raska orkuflæði á heimsvísu og þrengja að getu álfunnar til að byggja upp nægilegar vetrarbirgðir. Hollensku TTF-framvirkir samningarnir, helsti viðmiðunarvísitala gass í Evrópu, hafa hækkað um meira en 130% frá áramótum 2026 og fóru yfir 65 evrur á megavattstund í lok ágúst, sem er hæsta verð síðan í upphafi átakanna.euronews

Verðhækkunin kemur á sama tíma og gasbirgðir ESB eru langt undir sögulegum viðmiðum, en birgðastaðan var um 60% um miðjan ágúst, sem er það lægsta sem mælst hefur á þeim tíma ársins. Lögboðnu geymslumarkmiði ESB hefur verið breytt úr 90% í 80% fyrir vetrarvertíðina 2026 og með núverandi innflæðishraða stefnir í að birgðir nái því marki fyrir nóvember. Svigrúmið fyrir mistök er þó lítið.spglobal+1

Vaxandi reikningur

Kostnaðurinn hleðst upp um alla álfuna. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins áætlaði í apríl að viðbótarkostnaður við innflutning á jarðefnaeldsneyti hefði þegar náð 27 milljörðum evra innan 60 daga frá upphafi átakanna. Í júní var sú tala komin í um 47 milljarða evra og nýlegar áætlanir frá Centre for Research on Energy and Clean Air benda til þess að heildarkostnaður innflytjenda á jarðefnaeldsneyti hafi numið 330 milljörðum dollara á fyrstu sex mánuðunum. Holland, Ítalía, Frakkland og Spánn hafa borið þyngstu byrðarnar innan ESB.energyandcleanair+3

Fyrirtæki bregðast við með því að auka notkun á raforkukaupasamningum til að festa raforkuverð. Samkvæmt Institute for Energy Economics and Financial Analysis hafa spot-verð á raforku í Þýskalandi og Ítalíu náð 120–150 evrum á megavattstund á álagstímum, á meðan verð í raforkukaupasamningum er nú á bilinu 60–85 evrur á megavattstund, eða um helmingur af spot-verði. Þessi breyting hefur gert raforkukaupasamninga að áhættustýringartæki frekar en sjálfbærnitæki.ieefa

Óvissa um veturinn

Í Bretlandi tilkynnti orkueftirlitið Ofgem London Stock Exchange þann 26. ágúst um 4% hækkun á orkuverðsþaki frá október, sem hækkar það í 1.723 pund fyrir dæmigert heimili, eða 60 pund til viðbótar á ári. Heildsöluverð hefur hækkað um 11% á síðustu þremur mánuðum einum saman, sem forstjóri markaðssviðs Ofgem rekja til hás alþjóðlegs gasverðs.aljazeera+1

"Neytandinn mun greiða áhættuálag fyrir orkuframboð," sagði Jack Burt, doktorsnemi við Cambridge-háskóla sem rannsakar nýjar leiðir til orkugeymslu, í samtali við Al Jazeera.aljazeera

Seðlabanki Evrópu stendur frammi fyrir eigin vanda. Oxford Economics áætlar að verðbólga á evrusvæðinu gæti verið nærri 3,5% á seinni hluta ársins 2026 miðað við núverandi gasverð, þar sem Ítalía er talin viðkvæmust vegna mikillar gasnotkunar og hraðrar verðmiðlunar. Markaðir búast almennt við annarri vaxtahækkun í september.euronews

Kerfisbundin veikleiki afhjúpaður

Hormuz-sund, þar sem um fimmtungur af olíu og fljótandi jarðgasi heimsins fór um fyrir stríðið, er enn í raun lokað. Noregur hefur framlengt viðhaldsstopp á gasvinnslusvæðum og hitabylgjur í sumar hafa dregið úr vatns- og kjarnorkuframleiðslu, sem neyðir gasorkuver til að bæta upp fyrir vöntunina einmitt þegar Evrópa þarf að geyma eldsneyti fyrir veturinn.aljazeera+1

Evrópa hefur dregið úr gasnotkun um 15–20% miðað við árið 2021, aukið hlut endurnýjanlegrar orku og byggt upp meiri innflutningsgetu fyrir fljótandi jarðgas. En eins og Oxford Economics benti á, er sambandið milli hitastigs og gaseftirspurnar enn nær fullkomið. Síðasta vetur dró stutt kuldakast úr sparnaði álfunnar niður í aðeins 5–10% undir stigum fyrir kreppu. Kaldur vetur gæti breytt dýru vandamáli í alvarlegt ástand.euronews