Newsletter Subscribe
Enter your email address below and subscribe to our newsletter
[forminator_form id="25163"]

opera-europa+1։opera-europa+1։theartnewspaper+1։artreview+1։artreview+1։Մատեյ Դրլիչկան՝ Սլովակիայի ազգային թատրոնի նախկին գլխավոր տնօրենը, որը 2024 թվականի օգոստոսին հանկարծակի պաշտոնանկ արվեց Սլովակիայի մշակույթի նախարար Մարտինա Շիմկովիչովայի կողմից, Եվրոպական միությանը կոչ է արել պաշտպանել ստեղծագործական ազատությունը ավտորիտար սպառնալիքներից՝ հրահրելով համազգային բողոքի ակցիաներ և միջազգային դատապարտում այն ամենի, ինչ շատերը համարում են մշակութային ղեկավարների քաղաքական դրդապատճառներով զտում։
2024 թվականի օգոստոսի 6-ին Մատեյ Դրլիչկան հեռացվեց Սլովակիայի ազգային թատրոնի ղեկավարի պաշտոնից այնպիսի եղանակով, որը ցնցեց մշակութային հանրությանը։ Մշակույթի նախարար Մարտինա Շիմկովիչովան (առաջադրված ազգայնական «Սլովակիայի ազգային կուսակցության» կողմից) պաշտոնյայի և երկու թիկնապահների միջոցով Դրլիչկային հանձնեց պաշտոնանկության մասին ծանուցումը, երբ վերջինս գտնվում էր իր հանդերձարանում։ Նախարարը հետագայում վկայակոչեց վեց ամսվա ընթացքում Դրլիչկայի կողմից իր նախարարությանը քննադատելու բազմաթիվ դեպքեր և տարօրինակ կերպով նրան մեղադրեց թատրոնում ներկայացման ժամանակ ընկած ջահի համար։spectator.sme+1
Սա Դրլիչկայի պաշտոնանկության հետ կապված առաջին վեճը չէր։ 2022 թվականին նա նախկինում հեռացվել էր այն ժամանակվա մշակույթի նախարար Նատալյա Միլանովայի կողմից՝ Բուդապեշտում կայացած միջազգային համաժողովում արված մեկնաբանությունների համար, որոնք համարվել էին «պարկեշտ վարքագծի սահմաններից դուրս», ներառյալ ծաղրական արտահայտությունները «ազգային արվեստագետների» և այն քաղաքական գործիչների մասին, որոնք «ցավոք, դեռ շնչում են»։ Սակայն 2024 թվականի պաշտոնանկությունը շատ ավելի մեծ վրդովմունք առաջացրեց, և հազարավոր մարդիկ Բրատիսլավայում բողոքեցին Ռոբերտ Ֆիցոյի կառավարության կողմից իրականացվող քաղաքական զտումների դեմ։ Opera Europa-ն խստորեն դատապարտեց այդ գործողությունը, իսկ տնօրեն Կարեն Սթոունն այն անվանեց «ծայրահեղ աջակողմյան մշակութային վանդալիզմ», որը խախտում է Եվրոպական միության ստեղծագործական ազատության խարտիան։ Մի շարք երաժշտական գործիչներ, այդ թվում՝ Ռոբերտ Յինդրան և Մարտին Լեգինուսը, հրաժարական տվեցին՝ ի նշան համերաշխության։operawire+2
Մատեյ Դրլիչկայի պաշտոնանկությունը ընդամենը սկիզբն էր այն բանի, ինչ մշակութային գործիչները նկարագրում են որպես Սլովակիայի արվեստի հաստատությունների համակարգված զտում։ 2024 թվականի օգոստոսի 6-ին Դրլիչկայի հեռացումից հետո, հաջորդ իսկ օրը պաշտոնանկ արվեց Սլովակիայի ազգային պատկերասրահի (SNG) հարգված տնօրեն Ալեքսանդրա Կուսան։ Օրինաչափությունը շարունակվեց 2024 թվականի սեպտեմբերին, երբ Սլովակիայի ազգային թանգարանի ղեկավար Բրանիսլավ Պանիսը կորցրեց իր պաշտոնը։ Այս պաշտոնանկությունները հաջորդեցին 2024 թվականի մարտին Զուզանա Լիպտակովայի ավելի վաղ հեռացմանը, որը նա նկարագրեց որպես այս «կասկադային» աշխատանքից ազատումների առաջին դեպք։euronews+2
Հետևանքները ծանր են եղել այս մշակութային հաստատությունների համար։ Սլովակիայի ազգային պատկերասրահում իրավիճակը կտրուկ վատթարացավ, երբ 2024 թվականի նոյեմբերին 177 աշխատակիցներ սպառնացին զանգվածային հրաժարականներով։ Պատկերասրահի ղեկավարության ճգնաժամը խորացավ, երբ գործադիր խորհուրդը, որը բաղկացած էր չորս հիմնական բաժինների ղեկավարներից, հրաժարական տվեց՝ ի բողոք Կուսայի պաշտոնանկությունից հետո նշանակված երրորդ տնօրենի՝ Յարոսլավ Նինյայի կողմից ստեղծված թշնամական աշխատանքային միջավայրի։ Միևնույն ժամանակ, Սլովակիայի ազգային թատրոնում նոր տնօրեն Զուզանա Տապակովան սկսեց արգելափակել չեխական ընկերությունների հյուրախաղերը, իսկ տոմսերի վաճառքը, ըստ հաղորդումների, Դրլիչկայի հեռանալուց հետո նվազել է մինչև 30-40% հզորության։euronews+2
«Բաց մշակույթ!» (Open Culture!) հարթակը ստեղծվել է 2024 թվականի փետրվարին՝ որպես ուղղակի արձագանք Սլովակիայի կառավարության՝ մշակութային հաստատությունների նկատմամբ ավելի ու ավելի ավտորիտար մոտեցմանը։ 2024 թվականի հունվարին մշակույթի նախարար Մարտինա Շիմկովիչովայի հրաժարականը պահանջող զանգվածային խնդրագրից հետո, որը հավաքել էր ավելի քան 180,000 ստորագրություն, շարժումը արագորեն վերածվեց Սլովակիայի մշակութային հանրության համար միավորող ուժի։ 2024 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ «Բաց մշակույթ!»-ը ներկայացնում էր շուրջ 400 հաստատություն և 2,000 արվեստագետ ամբողջ երկրում։networkcultures
Շարժման գործունեությունը գագաթնակետին հասավ 2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Սլովակիայի մշակութային գործադուլի հռչակմամբ՝ համախմբվելով երեք հիմնական պահանջների շուրջ. քաղաքական միջամտությունից զերծ մասնագիտական կառավարում, առանց գաղափարախոսական կողմնակալության արդար ֆինանսավորում և գրաքննության դադարեցում։ «Բաց մշակույթ!»-ը կիրառեց բողոքի նորարարական ռազմավարություններ, ներառյալ «Սլովակիայի մշակութային ապստամբությունը», որտեղ մշակութային աշխատողների զույգերը տասնօրյա շարունակական փոխանցումային բողոքի ակցիա էին իրականացնում Մշակույթի նախարարության դիմաց, և համակարգված ներկայացումներ, որտեղ արվեստագետները կարդում էին գործադուլի մանիֆեստներ և կազմակերպում «խավարման» բողոքի ակցիաներ։ 2024 թվականի մայիսի 1-ին Մշակութային միության հիմնադրմամբ շարժումն ամրապնդեց իր կազմակերպչական կառուցվածքը՝ միաժամանակ խթանելով Սլովակիայի մշակութային աշխատողների միջև միջոլորտային դաշինքները։research.hva+3