Արաբական անապատում հայտնաբերվել է «պարսպապատ օազիսների» հնագույն ցանց

Հնագիտական բեկումնային հայտնագործությունը բացահայտել է Արաբական անապատում ավելի քան 4000 տարվա վաղեմություն ունեցող հնագույն պարսպապատ օազիսների հսկայական ցանց, ինչը հերքում է տարածաշրջանի մասին վաղեմի պատկերացումները, թե այնտեղ գերիշխում էին բացառապես քոչվոր ցեղերը, և ընդգծում է բարդ գյուղատնտեսական համակարգերով ու պաշտպանական ենթակառուցվածքներով օժտված քաղաքակրթության առկայությունը:

Խայբարի 14,5-կիլոմետրանոց ամրությունը

Գիտնականների կողմից Ֆրանսիայի գիտական հետազոտությունների ազգային կենտրոնից (CNRS) և Ալ-Ուլայի թագավորական հանձնաժողովից (RCU) հայտնաբերված Խայբար օազիսի ամրությունը Սաուդյան Արաբիայի երկու ամենամեծ պարսպապատ օազիսներից մեկն է: Բրոնզե դարի այս հսկայական կառույցը, որը թվագրվում է մոտ 4000 տարվա վաղեմությամբ (մ.թ.ա. 2250-1950 թթ.), սկզբնապես ունեցել է 14,5 կիլոմետր տպավորիչ երկարություն՝ 1,7-ից 2,4 մետր հաստությամբ և մոտ 5 մետր բարձրությամբ պարիսպներով: Այսօր պահպանվել է սկզբնական ամրության միայն 41%-ը՝ մոտ 5,9 կիլոմետր՝ 74 բաստիոններով, սակայն այն ժամանակին ընդգրկել է գրեթե 1100 հեկտար հսկայական տարածք:cosmosmagazine+3

Չնայած իր մոնումենտալ մասշտաբներին՝ այս ամրությունը հազարամյակներ շարունակ մնացել է թաքնված, հավանաբար ժամանակի ընթացքում անապատային լանդշաֆտի լայնածավալ փոփոխությունների պատճառով: Հայտնագործությունը նշանակալի առաջընթաց է հյուսիսարևմտյան Արաբիայի նախապատմական և նախաիսլամական անցյալը հասկանալու գործում՝ բացահայտելով, որ Խայբարը պատկանել է նստակյաց բնակչություն ունեցող պարսպապատ օազիսների ցանցին: Միայն Թայմայի ամրացված քաղաքն է չափերով մրցակցում Խայբարի հետ, որի պարիսպները ձգվում են մոտ 19 կիլոմետր, ինչը այս երկու վայրերը դարձնում է տարածաշրջանի ամենամեծ պարսպապատ օազիսները:archaeologymag+3

Բրոնզե դարի գյուղատնտեսական համակարգերը

Պարսպապատ օազիսների հայտնագործությունը բացահայտում է բրոնզե դարի գյուղատնտեսական բարդ համակարգերը, որոնք առաջացել են որպես մ.թ.ա. 4000 թվականի կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու արդյունք: Երբ տարածաշրջանը «կանաչ անապատից» անցում կատարեց չորային պայմանների, բնակչությունը մշակեց հիդրավլիկ առաջադեմ տեխնոլոգիաներ, ներառյալ ջրհորներ, ոռոգման ցանցեր և ջրի կառավարման համակարգեր, որոնք օգտագործում էին աղբյուրներն ու ջրատար հորիզոնները: Այս նորարարությունները համայնքներին թույլ տվեցին կայուն սննդամթերք արտադրել պաշտպանված միջավայրում:whc.unesco+1

Այս ամրացված բնակավայրերում բնակիչները մշակում էին հացահատիկային կուլտուրաներ, ձիթենիներ և թզենիներ, միաժամանակ իրականացնելով նշանակալի անասնապահական գործունեություն՝ կենտրոնացած մանր եղջերավոր անասունների (ոչխարներ և այծեր) վրա: Գյուղատնտեսական մոդելը համատեղում էր ինտենսիվ հողագործությունը օազիսի պարիսպների ներսում և էքստենսիվ մշակությունը շրջակա տարածքներում: Այս գյուղատնտեսական հիմքը ոչ միայն ապահովում էր նստակյաց բնակչության սննդային կայունությունը, այլև նպաստում էր մասնագիտացված արտադրության զարգացմանը, ներառյալ խեցեգործությունը և մետալուրգիան՝ հաստատելով այս օազիսները որպես կարևոր տնտեսական կենտրոններ, որոնք հետագայում ազդեցություն կունենային երկաթե դարի քարավանային թագավորությունների վրա:journals.plos+4

Պաշտպանական բաստիոններ և աշտարակներ

Խայբարի ամրությունը ներառում էր տպավորիչ պաշտպանական համակարգ՝ գրեթե 180 բաստիոններով, որոնք ռազմավարականորեն տեղակայված էին 14,5-կիլոմետրանոց պարսպի երկայնքով: Այս բաստիոնները, որոնցից 74-ն այսօր էլ տեսանելի են, կարևոր պաշտպանական տարրեր էին, որոնք թույլ էին տալիս հսկողություն և պաշտպանություն իրականացնել 1100 հեկտար ընդգրկող տարածքում: Հնագիտական հետազոտությունները բացահայտել են պարիսպների կառուցման տարբեր տեսակներ, որտեղ A խումբը ներառում է 2,4-4,5 մետր հաստությամբ հավասարեցված կուտակային պարիսպներ, որոնք պաշտպանական հնարավորությունները մեծացնելու համար ներառում էին ինչպես բաստիոններ, այնպես էլ աշտարակներ:archaeologymag+2

Պաշտպանական բարդ ճարտարապետությունը տարածվում էր արտաքին պարագծից այն կողմ՝ ներառելով նաև ներքին ամրություններ: Ալ-Նաթահ վայրը՝ Խայբարի սրտում գտնվող 2,6 հեկտար տարածքով բրոնզե դարի քաղաքը, ուներ իր սեփական երկրորդային պարիսպը, որը միանում էր հիմնական արտաքին պարսպին: Այս բազմաշերտ պաշտպանական համակարգը վկայում է լավ կազմակերպված հասարակության մասին, որն ունակ էր համակարգելու լայնածավալ շինարարական նախագծեր: Պարիսպները ծառայում էին բազմաթիվ նպատակների՝ անապատային շարժական խմբերից պաշտպանվելուց բացի, դրանք օգնում էին վերահսկել շրջակա միջավայրի սպառնալիքները, ինչպիսիք են էրոզիան և հեղեղումները, միաժամանակ գործելով որպես տեսանելի տարածքային նշաններ, որոնք ամրապնդում էին սոցիալական համախմբվածությունը և ինքնությունը օազիսի բնակիչների շրջանում:cosmosmagazine+2