Νόμπελ Φυσικής στον Φράνσις Χάλζεν για την ανακάλυψη κοσμικών νετρίνων

Ο φυσικός του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν-Μάντισον, Φράνσις Χάλζεν, κέρδισε την Τρίτη 6 Οκτωβρίου το βραβείο Νόμπελ Φυσικής για την ανακάλυψη νετρίνων υψηλής ενέργειας αστροφυσικής προέλευσης. Η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών ανακοίνωσε το βραβείο στη Στοκχόλμη, σύμφωνα με το Associated Press.local10+1

Ο Χάλζεν ηγείται του Παρατηρητηρίου Νετρίνων IceCube, ενός ανιχνευτή θαμμένου στους πάγους του Νότιου Πόλου. Η επιτροπή αναγνώρισε τη "συμβολή καθοριστικής σημασίας στο Παρατηρητήριο Νετρίνων IceCube", ενώ το έργο του απέδειξε ότι σωματίδια από περιοχές πολύ πέρα από τον γαλαξία μας μπορούν να ανιχνευθούν και να μελετηθούν.wikipedia

Ακούγοντας τα σωματίδια φαντάσματα

Τα νετρίνα είναι άφθονα στοιχειώδη σωματίδια με σχεδόν μηδενική μάζα. Επειδή αλληλεπιδρούν σπάνια με την ύλη, συχνά αποκαλούνται "σωματίδια φαντάσματα". Το IceCube κατασκευάστηκε για να εντοπίζει τα ελάχιστα που αλληλεπιδρούν, επιτρέποντας στους αστροφυσικούς να αντλήσουν πληροφορίες για τα κοσμικά αντικείμενα που τα παράγουν. Για την κατασκευή του, το πρόγραμμα έλιωσε 86 οπές σε βάθος 2,5 χιλιομέτρων στο στρώμα πάγου της Ανταρκτικής, δημιουργώντας τον μεγαλύτερο ανιχνευτή νετρίνων που έχει κατασκευαστεί ποτέ.icecube.wisc+1

Ο Χάλζεν συνέλαβε την ιδέα τη δεκαετία του 1980. Το παρατηρητήριο άρχισε να λειτουργεί το 2010. Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι η κατασκευή ενός τέτοιου ανιχνευτή στην Ανταρκτική ήταν κάποτε απλώς μια "χαριτωμένη" ιδέα.gssi+1

"Μετά από μιάμιση δεκαετία ανάπτυξης και άλλη μια δεκαετία κατασκευής, δεν υπήρχε καμία εγγύηση ότι θα βλέπαμε ποτέ κάτι", δήλωσε ο Χάλζεν σε αφιέρωμα του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο. "Πολλοί πίστευαν ότι δεν θα τα καταφέρναμε, αλλά τα καταφέραμε. Μετά από δύο χρόνια δεδομένων, υπήρχαν νετρίνα από πολύ μακριά, όχι από την ατμόσφαιρα, όχι από τον δικό μας γαλαξία, αλλά που έφταναν σε εμάς από την άλλη άκρη του σύμπαντος με τεράστιες ενέργειες".icecube.wisc

Αυτές οι πρώτες παρατηρήσεις κοσμικών νετρίνων υψηλής ενέργειας χάρισαν στο IceCube το βραβείο Breakthrough of the Year του Physics World για το 2013. Τον Σεπτέμβριο του 2017, το παρατηρητήριο παρείχε την πρώτη απόδειξη για την πηγή κοσμικών ακτίνων υψηλής ενέργειας. Η προέλευση αυτών των σωματιδίων ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί για περισσότερο από έναν αιώνα.nasonline

Μια σειρά διακρίσεων

Ο Χάλζεν γεννήθηκε στο Τίενεν του Βελγίου το 1944 και είναι πολίτης των ΗΠΑ. Πριν από το Νόμπελ, είχε κερδίσει το βραβείο Balzan το 2015. Επίσης, ανακηρύχθηκε αποδέκτης του Μεταλλίου για Εξαιρετικά Επιτεύγματα στην Έρευνα της Αμερικανικής Φυσικής Εταιρείας για το 2026, το σημαντικότερο βραβείο της εταιρείας. Η συνεργασία του IceCube περιλαμβάνει πλέον περισσότερους από 450 ερευνητές από ιδρύματα σε 14 χώρες.balzan+2

Το βραβείο συνοδεύεται από 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια. Το περσινό βραβείο Φυσικής δόθηκε σε τρεις επιστήμονες για την έρευνα στην κβαντική σήραγγα. Τη Δευτέρα, το βραβείο Ιατρικής απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες των οποίων το έργο οδήγησε σε ένα εργαλείο βασισμένο στο φως για τη μελέτη της λειτουργίας του εγκεφάλου.dallasnews

Το βραβείο Χημείας θα ανακοινωθεί την Τετάρτη και το βραβείο Λογοτεχνίας την Πέμπτη. Το βραβείο Ειρήνης ακολουθεί την Παρασκευή, ενώ το βραβείο Οικονομικών θα ανακοινωθεί στις 12 Οκτωβρίου.dallasnews