ფრენსის ჰალზენმა კოსმოსური ნეიტრინოების აღმოჩენისთვის ფიზიკის დარგში ნობელის პრემია მიიღო

ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტის ფიზიკოსმა ფრენსის ჰალზენმა სამშაბათს, 6 ოქტომბერს, ასტროფიზიკური წარმოშობის მაღალი ენერგიის ნეიტრინოების აღმოჩენისთვის ფიზიკის დარგში ნობელის პრემია მიიღო. Associated Press-ის ცნობით, ჯილდოს შესახებ სტოკჰოლმში შვედეთის მეცნიერებათა სამეფო აკადემიამ გამოაცხადა.local10+1

ჰალზენი ხელმძღვანელობს IceCube-ის ნეიტრინოების ობსერვატორიას, დეტექტორს, რომელიც სამხრეთ პოლუსზე ყინულშია ჩამარხული. ჯილდო გადაეცა „IceCube-ის ნეიტრინოების ობსერვატორიაში შეტანილი გადამწყვეტი წვლილისთვის“, მისმა ნაშრომმა კი დაამტკიცა, რომ ჩვენი გალაქტიკის მიღმა არსებული ნაწილაკების აღმოჩენა და შესწავლა შესაძლებელია.wikipedia

მოჩვენება ნაწილაკების მოსმენა

ნეიტრინოები არის უხვად გავრცელებული, თითქმის უმასო ელემენტარული ნაწილაკები. რადგან ისინი იშვიათად ურთიერთქმედებენ მატერიასთან, მათ ხშირად „მოჩვენება ნაწილაკებს“ უწოდებენ. IceCube აშენდა იმ მცირერიცხოვანი ნაწილაკების დასაჭერად, რომლებიც ურთიერთქმედებენ, რათა ასტროფიზიკოსებმა შეძლონ იმ კოსმოსური ობიექტების შესწავლა, რომლებიც მათ წარმოქმნიან. პროექტის ფარგლებში ანტარქტიდის ყინულის საფარში 2.5 კილომეტრის სიღრმის 86 ჭაბურღილი გაადნეს, რითაც შეიქმნა ყველაზე დიდი ნეიტრინო დეტექტორი, რაც კი ოდესმე აშენებულა.icecube.wisc+1

ჰალზენს ეს იდეა 1980-იან წლებში გაუჩნდა. ობსერვატორიამ მუშაობა 2010 წელს დაიწყო. მან აღნიშნა, რომ ანტარქტიდაში ასეთი დეტექტორის აშენება თავიდან მხოლოდ „საყვარელი“ იდეა იყო.gssi+1

„განვითარების წელიწადნახევრისა და მშენებლობის კიდევ ერთი ათწლეულის შემდეგ, არანაირი გარანტია არ არსებობდა, რომ რამეს დავინახავდით“, – თქვა ჰალზენმა ვისკონსინის უნივერსიტეტის პროფილში, რომელიც გასული წლის დეკემბერში გამოქვეყნდა. „ბევრს ეგონა, რომ ვერ შევძლებდით, მაგრამ ჩვენ ეს გავაკეთეთ. მონაცემების ორი წლის შემდეგ, ჩვენ მივიღეთ ნეიტრინოები შორეული სივრციდან – არა ატმოსფეროდან, არა ჩვენი გალაქტიკიდან, არამედ სამყაროს სხვადასხვა კუთხიდან, რომლებიც ჩვენამდე უზარმაზარი ენერგიით მოაღწია“.icecube.wisc

მაღალი ენერგიის კოსმოსური ნეიტრინოების ამ პირველმა დაკვირვებებმა IceCube-ს 2013 წელს Physics World-ის წლის გარღვევის ჯილდო მოუტანა. 2017 წლის სექტემბერში ობსერვატორიამ მაღალი ენერგიის კოსმოსური სხივების წყაროს პირველი მტკიცებულება წარმოადგინა. ამ ნაწილაკების წარმოშობის დადგენა საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში რთული იყო.nasonline

ჯილდოების სერია

ჰალზენი დაიბადა 1944 წელს ტიენენში, ბელგიაში და არის აშშ-ის მოქალაქე. ნობელის პრემიამდე მან 2015 წელს ბალზანის პრემია მიიღო. ის ასევე დასახელდა ამერიკის ფიზიკური საზოგადოების კვლევაში განსაკუთრებული მიღწევებისთვის მედლის 2026 წლის მიმღებად, რაც საზოგადოების უმაღლესი ჯილდოა. IceCube-ის თანამშრომლობა ახლა მოიცავს 450-ზე მეტ მკვლევარს 14 ქვეყნის დაწესებულებებიდან.balzan+2

პრემია მოიცავს 12 მილიონ შვედურ კრონას, დაახლოებით 1.2 მილიონ დოლარს. გასულ წელს ფიზიკის პრემია სამ მეცნიერს გადაეცათ კვანტური გვირაბირების კვლევისთვის. ორშაბათს მედიცინის პრემია მიიღო სამმა მეცნიერმა, რომელთა ნაშრომმა საფუძველი ჩაუყარა სინათლეზე დაფუძნებულ ინსტრუმენტს ტვინის მუშაობის შესასწავლად.dallasnews

ქიმიის დარგში პრემიის ლაურეატი ოთხშაბათს, ხოლო ლიტერატურის დარგში ხუთშაბათს გამოცხადდება. პარასკევს მშვიდობის დარგში პრემია გაიცემა, ხოლო ეკონომიკის დარგში პრემიის მფლობელი 12 ოქტომბერს გახდება ცნობილი.dallasnews