Ungverjar opna leyniskjöl kommúnistatímans á netinu

Ungverjaland birti leyniskjöl kommúnistatímans í leitarhæfum gagnagrunni á netinu miðvikudaginn 4. nóvember og gerði um 60.000 nöfn opinber, meira en 36 árum eftir að einflokksstjórn lauk. Péter Magyar forsætisráðherra sagði aðgerðina efna loforð sem lengi hafði verið svikið frá lýðræðislegum umskiptum landsins, að því er Reuters greindi frá.reuters.com

"Eftir 36 ár erum við loksins að efna það sem var eitt af lykilloforðum stjórnarskiptanna 1990, loforð sem síðar var neitað og logið um," sagði Magyar á blaðamannafundi í ríkisskjalasafninu, samkvæmt AFP. Hann bað Ungverja "að koma fram við þessa löngu tímabæru birtingu skjala af virðingu og mannúð" og bætti við að "margar fjölskyldur muni nú standa frammi fyrir erfiðum upplýsingum sem oft tengjast látnum fjölskyldumeðlim".politico.eu+2

Hvað gagnagrunnurinn sýnir

Skjölin eru á vefsíðunni nyitottaktak.hu. Dæmigerð færsla inniheldur raunverulegt nafn uppljóstrara, dulnefni, fæðingardag, heimilisfang, nafn móður, ástæðu fyrir ráðningu (sjálfviljug, fjárkúgun eða þvingun) og yfirmanninn sem sá um viðkomandi, að því er BBC greindi frá. Hingað til hefur almenningur aðeins getað séð skjöl um sjálfan sig eða nána ættingja. Opnunin átti sér stað á 70 ára afmæli þess að Sovétmenn kærðu uppreisnina 1956.bbc.com+1

Önnur lota af um 9.000 ítarlegri ráðningarskjölum, þekkt sem B-skrár, er væntanleg fyrir 25. febrúar 2027. Viðkvæmar upplýsingar eins og kynhneigð, heilsufar og fíkn verða afmáðar og stjórnvöld hyggjast setja upp ráðgjafasíma fyrir þá sem verða fyrir áhrifum.afp.com+2

Eyður og viðvaranir

Sérfræðingar skjalasafnsins áætla að leynilögreglan hafi notað um 150.000 uppljóstrara á fjórum áratugum, en skjöl eru aðeins til um þriðjung þeirra. Mörgum skjölum var eytt árið 1956 og aftur 1988 til 1989. Gagnagrunnurinn inniheldur einnig fólk sem var aðeins nálgast eða var skotmark fyrir ráðningu, svo nafn í honum sannar ekki samstarf eitt og sér. Bendegúz Gergő Cseh, forstöðumaður skjalasafnsins, varaði við því að "ekki sé hægt að trúa öllu sem öryggisstofnanir ríkisins og skjöl þeirra halda fram". Faðir Zoltáns Tarr menningarmálaráðherra birtist í skjölunum, þótt Tarr hafi fengið opinbera staðfestingu á því að faðir hans hafi aldrei verið njósnari.dw.com+3

Pólitískar afleiðingar

Magyar, sem sigraði Viktor Orbán í kosningunum í apríl, knúði fram lög í september sem opnuðu skjölin. Sögusagnir höfðu verið um að Orbán væri uppljóstrari en nafn hans var ekki í gagnagrunninum. Á þriðjudag sagðist hann hafa neitað að vinna með þeim þegar hann var nálgaður í herþjónustu sinni. Sagnfræðingurinn Krisztián Ungváry hélt því fram að borgarar eigi rétt á að vita hvað ríkið skráði um þá. Sagnfræðingurinn og Evrópuþingmaðurinn Zsuzsanna Borvendég varaði við því að birting nafna án samhengis gæti villt um fyrir almenningi.reuters.com+3