ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Լիբանանի ամրոցներն ու Բայկալ լիճը կներառի վտանգված ժառանգության ցանկում

Միավորված ազգերի կազմակերպությունը պատրաստվում է աշխարհի մի քանի հուշարձաններ հայտարարել վտանգված ժառանգություն, այդ թվում՝ պատերազմից տուժած հարավային Լիբանանի հինգ ամրոցները, Հորդանան գետի օկուպացված արևմտյան ափին գտնվող աստվածաշնչյան հնագիտական վայրը և Ռուսաստանի Բայկալ լիճը, քանի որ այս հանգստյան օրերին Հարավային Կորեայի Բուսան քաղաքում մեկնարկում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի նստաշրջանը:

Հակամարտությունների պատճառով վտանգված վայրերը

Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի 48-րդ նստաշրջանը կանցկացվի հուլիսի 19-ից 29-ը Բուսանի BEXCO կոնգրես-կենտրոնում, որտեղ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 196 անդամ երկրները ուրբաթ օրվանից սկսած քվեարկելու են ինչպես Համաշխարհային ժառանգության, այնպես էլ վտանգված ժառանգության ցանկերում նոր օբյեկտներ ներառելու հարցով:whc.unesco+2

Ակնկալվում է, որ երեք վայրեր, որոնք դեռևս ներառված չեն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որևէ ցանկում, արագացված ընթացակարգով անմիջապես կներառվեն վտանգված հուշարձանների ցուցակում: Դրանց թվում են հարավային Լիբանանի հինգ ամրոցները, որտեղ Իսրայելը շարունակական ռազմական գործողություններ է իրականացնում. դրանցից մեկը՝ խաչակիրների Բոֆոր ամրոցը (Կալաատ ալ-Շակիֆ), մայիսին գրավվել էր իսրայելական զորքերի կողմից: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն հունիսի սկզբին հայտարարություն էր տարածել՝ մտահոգություն հայտնելով Բոֆոր ամրոցին և մոտակա Շամա ամրոցին հասցված հաստատված վնասների կապակցությամբ:arabnews+3

Սեբաստիայի հնագիտական վայրը, որը նույնացվում է Իսրայելի կողմից օկուպացված արևմտյան ափին գտնվող աստվածաշնչյան Սամարիայի հետ, նույնպես նախատեսվում է ներառել արագացված կարգով: Հարակից գյուղի պաղեստինցիները երկար ժամանակ կախված են եղել ավերակների զբոսաշրջությունից և մտահոգություն ունեն, որ Իսրայելը կարող է ամբողջությամբ փակել մուտքը: Իսրայելը դուրս է եկել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ից 2017 թվականին, սակայն շարունակում է մնալ Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի անդամ:arabnews

Հարավային Սուդանի Բոմա-Բադինգիլո մարգագետնային և անտառային սավաննաները, որոնցով տարեկան մեկ միլիոն հակլոպներ և այծյամներ են գաղթում Սպիտակ Նեղոսի և Եթովպիայի սահմանի միջև, նույնպես ուղղակիորեն կքվեարկվեն վտանգվածների ցուցակում ներառվելու համար՝ պատերազմի և կլիմայի փոփոխության սպառնալիքների պատճառով:economictimes+1

Բայկալ լիճը և մյուս թեկնածուները

Բացի արագացված ընթացակարգով անցնող վայրերից, մի քանի այլ օբյեկտներ, որոնք արդեն իսկ ունեն Համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ, կարող են դասակարգվել որպես վտանգված: Ռուսաստանի Բայկալ լիճը՝ աշխարհի ամենախորը լիճը, որը պարունակում է մոլորակի չսառցակալած քաղցրահամ ջրի 20 տոկոսը, կանգնած է աղտոտման, զանգվածային զբոսաշրջության, լայնածավալ անտառահատումների և Մոնղոլիայում կառուցված ամբարտակի պատճառով ջրի մակարդակի նվազման սպառնալիքի առաջ: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 2023 թվականի զեկույցում նախազգուշացվում էր, որ առանց հրատապ միջոցների ձեռնարկման՝ «ծավալվող էկոլոգիական դեգրադացիան» կանխելու համար, սիբիրյան լիճը կհայտնվի վտանգվածների ցուցակում:whc.unesco+1

Լիբանանի հարավում գտնվող Տյուրոս հնագույն քաղաքը, որն արդեն իսկ Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է, նույնպես թեկնածու է այն բանից հետո, երբ վերջին ամիսներին իսրայելական ուժգին ռմբակոծությունները վնասեցին դրա հռոմեական դարաշրջանի ավերակները: Ղրիմում գտնվող Տավրիկյան Խերսոնես հին հունական բնակավայրը, որը, ըստ Ուկրաինայի, 2014 թվականին Ռուսաստանի կողմից բռնակցումից ի վեր ենթարկվում է չարտոնված պեղումների և լայնածավալ շինարարության, նույնպես կարող է ավելացվել ցանկում:arabnews+2

Ուղերձ, այլ ոչ թե պատիժ

«Մենք գուցե չունենք խաղաղապահներ տեղակայելու միջոցներ… բայց կարող ենք ուղերձ հղել ողջ աշխարհին»,- AFP-ին ասել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության կենտրոնի տնօրեն Լազար Էլունդու Ասոմոն: «Այս վայրերը կարևոր են, և պետք է արվի ամեն ինչ՝ կանխելու դրանց ոչնչացումը»:arabnews

Ասոմոն նշել է, որ վտանգվածների ցուցակում ներառելը ոչ թե նկատողություն է, այլ միջոց, որն օգնում է պետություններին «գտնել ֆինանսավորում, գործընկերներ և ուշադրություն»՝ վտանգված վայրերն ավելի լավ պահպանելու համար: Նստաշրջանում կդիտարկվեն նաև նոր հայտեր, այդ թվում՝ Ֆրանսիայում Նորմանդիայի դեսանտային գործողության լողափերը և Բրազիլիայում՝ Ամազոնի անտառներում կառուցված երկու թատրոնները:arabnews