Մութ նյութի հետքերով. երկու նոր բացահայտումներ հետազոտության նոր ուղիներ են բացում

Այս ամիս հրապարակված երկու առանձին բացահայտումներ աստղագետներին նոր մոտեցումներ են առաջարկում տիեզերքի ամենախորհրդավոր հանելուկներից մեկը լուծելու համար. խոսքը մութ նյութի բնույթի մասին է՝ անտեսանելի նյութի, որին բաժին է ընկնում ողջ նյութի մոտ 85%-ը, սակայն այն երբևէ ուղղակիորեն չի հայտնաբերվել:

Աստղային գետ՝ Ծիր Կաթնից դուրս

Հետազոտողների միջազգային խումբը հայտնաբերել է Ծիր Կաթնից դուրս գտնվող առաջին հայտնի գնդաձև աստղակույտի աստղային հոսքը՝ աստղերի բարակ ժապավեն, որը պտտվում է Երկրից մոտ 115 միլիոն լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող UGC 9050-Dw1 ուլտրադիֆուզային գալակտիկայի շուրջ: Օգոստոսի 12-ին Nature ամսագրում հրապարակված այս հայտնագործությունը նոր գործիք է հեռավոր գալակտիկաներում մութ նյութը հետագծելու համար:scitechdaily+2

Աստղային հոսքերը ձևավորվում են, երբ գալակտիկայի ձգողականությունն աստիճանաբար պոկում է աստղերը պտտվող գնդաձև աստղակույտից: Ազատված աստղերը ձգվում են նեղ հետքերով, որոնք պահպանում են տեղեկատվություն այն ձգողական դաշտի մասին, որով նրանք անցնում են, ներառյալ անտեսանելի զանգվածի ձգողականությունը: Թեև Ծիր Կաթնում տասնյակ նման հոսքեր կան, մեկ այլ գալակտիկայում դրանցից մեկի հայտնաբերումը շատ ավելի դժվար էր, քանի որ դրանք չափազանց թույլ են:universetoday+1

«Մոդելավորելով այդ ձգողականությունը՝ մենք կարող ենք գնահատել գալակտիկայի ընդհանուր զանգվածը: Մենք արդեն մոտավորապես գիտենք, թե այդ զանգվածի որ մասն է բաժին ընկնում տեսանելի նյութին, օրինակ՝ աստղերին, ուստի մնացածը պետք է լինի մութ նյութը»,- ասել է հետազոտության համահեղինակ, Հյուսիսարևմտյան համալսարանի գիտնական Տյիտսկե Ստարկենբուրգը:scitechdaily+1

Գալակտիկայի անսովոր նոսր աստղային պոպուլյացիան հնարավորություն է տվել տեսնել հոսքը մութ ֆոնի վրա: Հետազոտական խումբը, որը համատեղ ղեկավարում էին Կոպենհագենի համալսարանից Ջուլի Կիլ Հոլմը և Դանիայի տեխնիկական համալսարանից Սառա Փիրսոնը, իրականացրել է հազարավոր մոդելավորումներ, որոնք վկայում են այն մասին, որ գալակտիկան գտնվում է մութ նյութի հսկայական հալոյի մեջ:nature+1

Գամմա-ճառագայթման բռնկում գալակտիկաների կուտակումներում

Մեկ այլ հետազոտությամբ՝ Չինաստանի Գուանսիի համալսարանի գիտնական Յուն-Ֆեն Լյանի գլխավորած խումբը հայտնել է անսովոր գամմա-ճառագայթման գծային ազդանշանի մասին, որը հայտնաբերվել է NASA-ի «Ֆերմի» գամմա-տիեզերական աստղադիտակի 15,5 տարվա տվյալների վերլուծության արդյունքում՝ Կույսի, Վառարանի և Օձակրի գալակտիկաների կուտակումներում: Physical Review Letters ամսագրում հրապարակված ազդանշանը նման է նրան, ինչ կանխատեսում են որոշ տեսություններ, երբ մութ նյութի մասնիկները ոչնչացնում են միմյանց:newscientist+1

Հետազոտողների գնահատմամբ՝ հավանականությունը, որ ազդանշանը պատահական աղմուկ է, փոքր է 10,000-ից 1-ից: Այնուամենայնիվ, հայտնագործությունը դեռևս նախնական է. ազդանշանը հայտնվում է հեռավոր կուտակումներում, բայց ոչ Ծիր Կաթնի կենտրոնի մոտ, որտեղ մութ նյութը նույնպես խիտ է:newscientist

«Այն փաստը, որ ազդանշանը բռնկվում է հեռավոր կուտակումներում, բայց լռում է մեր սեփական տիեզերական բակում, չափազանց տարօրինակ է»,- ասել է Լյանը: «Եթե սա իսկապես մութ նյութից է, ապա դա հուշում է, որ մասնիկները պետք է փոխազդեն շատ ավելի բարդ ձևով, քան կանխատեսում են ավանդական տեսությունները»:newscientist

Հայացք դեպի ապագա

Երկու բացահայտումներն էլ մատնանշում են ապագան, որը կձևավորվի հաջորդ սերնդի աստղադիտակների շնորհիվ: NASA-ի «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակը, որի տեսադաշտը 100 անգամ մեծ է «Հաբլից», կարող է բացահայտել շատ ավելի շատ աստղային հոսքեր հարևան գալակտիկաներում, մինչդեռ առաջարկվող գամմա-ճառագայթային աստղադիտարանները կարող են հաստատել կամ հերքել սպեկտրալ գծի ազդանշանը: Առայժմ այս բացահայտումներն ընդգծում են, թե որքան բան մութ նյութի մասին դեռևս թաքնված է, և թե ինչպես են շարունակում ի հայտ գալ նոր մեթոդներ դրա որոնման համար:scitechdaily+1