3D մոդելը բացահայտել է, որ Զատկի կղզու արձանները փորագրվել են ընտանեկան խմբերի կողմից

Հնագետները ստեղծել են Զատկի կղզու Ռանո Ռարակու քարհանքի առաջին բարձր լուծաչափով 3D մոդելը՝ օգտագործելով 11,000 անօդաչու թռչող սարքի պատկերներ, որոնք բացահայտել են 30 տարբեր աշխատանքային գոտիներ՝ փորագրման տարբեր տեխնիկայով, ինչը հուշում է, որ խորհրդանշական մոաի արձանները կառուցել են առանձին կլաններ, այլ ոչ թե կենտրոնացված աշխատուժedition.cnn+1:

Հետազոտությունը, որը հրապարակվել է չորեքշաբթի օրը PLOS One-ում, հայտնաբերել է 426 մոաի՝ ավարտվածության տարբեր փուլերում և մարտահրավեր է նետում այն տեսությանը, որ Զատկի կղզին աղետալի փլուզում է ապրել, փոխարենը առաջարկելով, որ անկախ ընտանեկան միավորների ապակենտրոնացված հասարակությունը շարունակել է արտադրությունը մինչև եվրոպացիների հետ շփումըedition.cnn+1:

Բինգհեմթոնի համալսարանից Կարլ Լիպոն ասել է, որ բացահայտումները հակասում են այնպիսի աշխարհագրագետների կողմից տարածված պատմություններին, ինչպիսին է Ջարեդ Դայմոնդը, որ հզոր առաջնորդները դրդել են անկայուն հուշարձանների կառուցմանը, և պնդում է, որ ապակենտրոնացված համայնքները, որոնք կայացնում էին իրենց սեփական որոշումները, կղզին չէին տանի դեպի էկոլոգիական աղետedition.cnn:

Հետազոտողները ներկայացրել են Զատկի կղզու հիմնական մոաի քարհանքի առաջին բարձր լուծաչափով 3D մոդելը՝ առաջարկելով նոր ապացույցներ այն մասին, որ խորհրդանշական քարե արձանները փորագրվել են անկախ ընտանեկան խմբերի կողմից, այլ ոչ թե կենտրոնացված աշխատուժի՝ հեղաշրջելով երկարատև ենթադրությունները այն մասին, թե ինչպես են հին հասարակությունները կազմակերպել մոնումենտալ շինարարական նախագծերը:edition.cnn+3

Ռանո Ռարակուի մոդելը՝ հրաբխային խառնարանը, որտեղ փորագրվել է կղզու գրեթե 1000 արձանների մոտ 95%-ը, ստեղծվել է ավելի քան 11,000 համընկնող անօդաչու թռչող սարքի լուսանկարների միջոցով և հրապարակվել չորեքշաբթի օրը PLOS One ամսագրում: Հանրության համար հասանելի մոդելը թույլ է տալիս դիտողներին ուսումնասիրել քարհանքի զառիթափ, անհարթ տարածքները, որոնք անհնար է անձամբ այցելել:newscientist+6

«Որպես հնագետ՝ քարհանքը նման է հնագիտական Դիսնեյլենդի», — ասել է Բինգհեմթոնի համալսարանի մարդաբանության պրոֆեսոր և գլխավոր հեղինակ Կարլ Լիպոն: «Այն պարունակում է ամեն ինչ, ինչ կարող եք պատկերացնել մոաիի կառուցման մասին, քանի որ հենց այնտեղ են նրանք կատարել շինարարության մեծ մասը: Այն միշտ եղել է տեղեկատվության և մշակութային ժառանգության գանձարան, բայց զարմանալիորեն քիչ է փաստագրված»:phys+1

Բացահայտված ապակենտրոնացված արտադրություն

Հետազոտական թիմը, որի կազմում էին Բինգհեմթոնի աշխարհագրության ամբիոնից Թոմաս Պինգելը և Քևին Հերդը, ինչպես նաև Արիզոնայի համալսարանից Թերի Հանթը, քարհանքում բացահայտել են 30 տարբեր աշխատանքային գոտիներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ցուցադրում է փորագրման տարբեր տեխնիկա և ոճային տատանումներ: Մոդելը նաև բացահայտել է 426 մոաի՝ ավարտվածության տարբեր փուլերում, 341 խրամատ՝ բլոկները նշելու համար փորված, և 133 դատարկ տարածք, որտեղից արձանները հաջողությամբ հանվել են:edition.cnn+3

«Մենք տեսնում ենք առանձին արհեստանոցներ, որոնք իսկապես համապատասխանում են տարբեր կլանային խմբերի, որոնք ինտենսիվորեն աշխատում են իրենց կոնկրետ տարածքներում», — ասել է Լիպոն: Բացահայտումները հուշում են, որ ամբողջ արտադրական գործընթացը՝ հիմքը կտրելուց մինչև մանրամասների ավարտը, մնացել է առանձին գոտիների ներսում, այլ ոչ թե արձանները տեղափոխվել են տարբեր գոտիների միջև՝ արտադրության տարբեր փուլերի համար:ctvnews+3

Այս օրինաչափությունը համընկնում է հնագիտական ապացույցների հետ, որ Ռապա Նուի հասարակությունը բաղկացած էր փոքր, անկախ ընտանեկան միավորներից, այլ ոչ թե քաղաքականապես միավորված առաջնորդությունից: Փորձարարական հնագիտությունը ցույց է տվել, որ մոաի տեղափոխելու համար կպահանջվի ընդամենը 18-20 մարդ, ինչը անձնակազմի չափ է, որը համապատասխանում է ընդլայնված ազգակցական խմբերին:newscientist+2

Պատմության վերաշարադրում

Հետազոտությունը ավելանում է աճող ապացույցներին, որոնք մարտահրավեր են նետում հայտնի «փլուզման» տեսությանը, ըստ որի Զատկի կղզու քաղաքակրթությունը աղետալիորեն ձախողվել է անկայուն հուշարձանների կառուցման և ռեսուրսների սպառման պատճառով: Ռանո Ռարակուում գտնվող բազմաթիվ անավարտ արձանները ներկայացնում են քարհանքի նորմալ գործառնություններ և ոչ թե հանկարծակի լքվածություն, որտեղ արտադրությունը շարունակվել է մինչև եվրոպացիների հետ շփումը, ինչը հանգեցրել է հիվանդությունների և այլ խափանումների, ըստ Լիպոյի:edition.cnn+4

Հետազոտողները դաշտային աշխատանքներն իրականացրել են 2024 թվականի հունվարին այն բանից հետո, երբ 2023 թվականի հոկտեմբերին քարհանքով անցել է անտառային հրդեհ, ինչը տեղական համայնքային խմբերին դրդել է պահանջել կայքի համապարփակ փաստաթղթավորում:phys+1

Աղբյուրներ (30)