Macaristan komünist dönem gizli polis arşivlerini çevrim içi erişime açtı

Macaristan, tek partili yönetimin sona ermesinden 36 yıldan fazla bir süre sonra, Çarşamba günü, 4 Kasım'da, komünist dönem gizli polis kayıtlarını aranabilir bir çevrim içi veritabanında yayınlayarak 60.000'den fazla ismi kamuoyuna açıkladı. Başbakan Péter Magyar, bu adımın ülkenin demokratik geçiş sürecinde uzun süredir tutulmayan bir sözü yerine getirdiğini belirtti, Reuters bildiriyor.reuters.com

AFP'nin aktardığına göre, devlet güvenlik arşivlerinde düzenlenen bir brifingde konuşan Magyar, "36 yıl sonra, 1990 rejim değişikliğinin bir zamanlar temel vaatlerinden biri olan, ancak daha sonra inkar edilen ve hakkında yalan söylenen bir sözü nihayet yerine getiriyoruz" dedi. Macarlardan "belgelerin bu gecikmiş yayınlanmasına onur ve insanlıkla yaklaşmalarını" isteyen Magyar, "birçok ailenin artık ailelerinin ölen bir üyesiyle ilgili zor bilgilerle yüzleşeceğini" ekledi.politico.eu+2

Veritabanında neler var

Kayıtlar nyitottaktak.hu web sitesinde yer alıyor. BBC'nin haberine göre, tipik bir giriş; muhbirin gerçek adını, kod adını, doğum tarihini, adresini, anne adını, işe alınma nedenini (gönüllü, şantaj veya zorlama) ve dosyadan sorumlu memuru listeliyor. Şimdiye kadar, araştırma topluluğu dışındaki insanlar genellikle sadece kendileri veya yakın akrabaları hakkındaki dosyaları görebiliyordu. Veritabanının açılışı, 1956 ayaklanmasının Sovyetler tarafından bastırılmasının 70. yıl dönümüne denk getirildi.bbc.com+1

"B-dosyaları" olarak bilinen yaklaşık 9.000 daha detaylı işe alım dosyasından oluşan ikinci bir grubun 25 Şubat 2027 tarihine kadar yayınlanması planlanıyor. Cinsel yönelim, sağlık ve bağımlılıklar gibi hassas detaylar sansürlenecek ve hükümet etkilenen kişiler için danışma hatları kurmayı planlıyor.afp.com+2

Boşluklar ve uyarılar

Arşiv uzmanları, gizli polisin kırk yıl boyunca yaklaşık 150.000 muhbir kullandığını tahmin ediyor, ancak bunların sadece üçte birine ait kayıtlar günümüze ulaşabildi. Birçok dosya 1956'da ve tekrar 1988-89 yıllarında imha edildi. Veritabanı ayrıca sadece temasa geçilen veya işe alım hedefi olan kişileri de içeriyor, bu nedenle listedeki bir isim tek başına iş birliğini kanıtlamıyor. Arşiv müdürü Bendegúz Gergő Cseh, "devlet güvenlik kurumlarının ve dosyalarının iddia ettiği her şeye inanamazsınız" uyarısında bulundu. Kültür Bakanı Zoltán Tarr'ın babası dosyalarda yer alıyor, ancak Tarr babasının hiçbir zaman ajan olmadığına dair resmi onay almış durumda.dw.com+3

Siyasi yansımalar

Nisan seçimlerinde Viktor Orbán'ı mağlup eden Magyar, Eylül ayında kayıtları açan bir yasayı meclisten geçirdi. Orbán'ın muhbir olduğuna dair söylentiler vardı ancak ismi veritabanında yer almadı. Salı günü yaptığı açıklamada, askerlik hizmeti sırasında kendisine teklif geldiğinde iş birliği yapmayı reddettiğini söyledi. Tarihçi Krisztián Ungváry, vatandaşların devletin kendileri hakkında ne kaydettiğini bilmeye hakkı olduğunu savundu. Tarihçi ve Our Homeland Avrupa Parlamentosu Üyesi Zsuzsanna Borvendég ise isimlerin bağlamdan kopuk bir şekilde yayınlanmasının kamuoyunu yanıltabileceği konusunda uyardı.reuters.com+3