Հունգարիան առցանց հասանելի է դարձրել կոմունիստական շրջանի գաղտնի ոստիկանության ֆայլերը

Հունգարիան չորեքշաբթի՝ նոյեմբերի 4-ին, առցանց որոնելի տվյալների բազայում հրապարակել է կոմունիստական շրջանի գաղտնի ոստիկանության փաստաթղթերը՝ հանրությանը հասանելի դարձնելով ավելի քան 60,000 անուն՝ միակուսակցական իշխանության ավարտից ավելի քան 36 տարի անց: Վարչապետ Պետեր Մագյարը հայտարարել է, որ այս քայլը կատարում է երկրի ժողովրդավարական անցման վաղեմի խոստումը, հայտնում է Reuters-ը:reuters.com

«36 տարի անց մենք վերջապես կատարում ենք այն, ինչ ժամանակին 1990 թվականի ռեժիմի փոփոխության հիմնական խոստումներից մեկն էր՝ մի խոստում, որը հետագայում հերքվեց և ստի ենթարկվեց», — ասել է Մագյարը պետական անվտանգության արխիվում կայացած ճեպազրույցի ժամանակ, հայտնում է AFP-ն: Նա հունգարացիներին խնդրել է «փաստաթղթերի այս վաղուց սպասված հրապարակմանը վերաբերվել արժանապատվությամբ և մարդկայնությամբ»՝ հավելելով, որ «շատ ընտանիքներ այժմ կբախվեն դժվարին տեղեկատվության, որը հաճախ վերաբերում է իրենց ընտանիքի մահացած անդամին»: politico.eu+2

Ինչ է ցույց տալիս տվյալների բազան

Փաստաթղթերը գտնվում են nyitottaktak.hu կայքում: Տիպիկ գրառումը պարունակում է տեղեկատուի իրական անունը, ծածկանունը, ծննդյան ամսաթիվը, հասցեն, մոր անունը, հավաքագրման պատճառը (կամավոր, շանտաժ կամ հարկադրանք) և պատասխանատու սպային, հայտնում է BBC-ն: Մինչ այժմ հետազոտողներից դուրս մարդիկ սովորաբար կարող էին տեսնել միայն իրենց կամ մերձավոր հարազատների ֆայլերը: Բազայի գործարկումը համընկել է 1956 թվականի ապստամբության խորհրդային ճնշման 70-ամյակի հետ:bbc.com+1

Հավաքագրման մոտ 9,000 ավելի մանրամասն ֆայլերի երկրորդ խմբաքանակը, որը հայտնի է որպես «B-դոսյեներ», նախատեսված է մինչև 2027 թվականի փետրվարի 25-ը: Զգայուն մանրամասները, ինչպիսիք են սեռական կողմնորոշումը, առողջությունը և կախվածությունները, կխմբագրվեն, և կառավարությունը նախատեսում է տուժածների համար ստեղծել խորհրդատվական թեժ գծեր:afp.com+2

Բացթողումներ և նախազգուշացումներ

Արխիվի մասնագետները գնահատում են, որ գաղտնի ոստիկանությունը չորս տասնամյակի ընթացքում օգտագործել է մոտ 150,000 տեղեկատու, սակայն փաստաթղթերը պահպանվել են միայն մոտ մեկ երրորդի մասով: Շատ ֆայլեր ոչնչացվել են 1956 թվականին և կրկին 1988-89 թվականներին: Տվյալների բազան ներառում է նաև այն մարդկանց, ում պարզապես մոտեցել են կամ եղել են հավաքագրման թիրախ, ուստի դրանում առկա անունը ինքնին չի ապացուցում համագործակցությունը: Արխիվի տնօրեն Բենդեգուզ Գերգո Չեխը զգուշացրել է, որ «չի կարելի հավատալ ամեն ինչին, ինչ պնդում են պետական անվտանգության գործակալությունները և նրանց ֆայլերը»: Մշակույթի նախարար Զոլտան Տարի հայրը հայտնվում է ֆայլերում, թեև Տարը ստացել է պաշտոնական հաստատում, որ իր հայրը երբեք գործակալ չի եղել:dw.com+3

Քաղաքական հետևանքներ

Մագյարը, որը ապրիլյան ընտրություններում հաղթել է Վիկտոր Օրբանին, սեպտեմբերին ընդունել է օրենք, որը բացել է արխիվները: Լուրեր կային, որ Օրբանը տեղեկատու է եղել, սակայն նրա անունը տվյալների բազայում չկա: Երեքշաբթի օրը նա ասել է, որ հրաժարվել է համագործակցել, երբ իրեն մոտեցել են զինվորական ծառայության ժամանակ: Պատմաբան Քրիստիան Ունգվարին պնդել է, որ քաղաքացիներն իրավունք ունեն իմանալու, թե պետությունն ինչ է գրառել իրենց մասին: Պատմաբան և Եվրախորհրդարանի պատգամավոր Ժուժաննա Բորվենդեգը զգուշացրել է, որ անունները առանց համատեքստի հրապարակելը կարող է մոլորեցնել հանրությանը:reuters.com+3