უნგრეთმა კომუნისტური ეპოქის საიდუმლო პოლიციის არქივები გახსნა

უნგრეთმა ოთხშაბათს, 4 ნოემბერს, კომუნისტური ეპოქის საიდუმლო პოლიციის ჩანაწერები საძიებო ონლაინ ბაზაში განათავსა და 60,000-ზე მეტი სახელი გაასაჯაროვა, ერთპარტიული მმართველობის დასრულებიდან 36 წელზე მეტი ხნის შემდეგ. პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მაგიარმა განაცხადა, რომ ეს ნაბიჯი ქვეყნის დემოკრატიული გარდამავალი პერიოდის დიდი ხნის წინ მიცემულ დაპირებას ასრულებს, იუწყება Reuters.reuters.com

"36 წლის შემდეგ ჩვენ საბოლოოდ ვასრულებთ იმას, რაც 1990 წლის რეჟიმის ცვლილების ერთ-ერთი მთავარი დაპირება იყო, დაპირება, რომელიც მოგვიანებით უარყვეს და გააყალბეს," განაცხადა მაგიარმა სახელმწიფო უსაფრთხოების არქივში გამართულ ბრიფინგზე, AFP-ის ცნობით. მან უნგრელებს მოუწოდა, "დოკუმენტების ამ დაგვიანებულ გამოქვეყნებას ღირსეულად და ჰუმანურად მოეპყრან" და დასძინა, რომ "ბევრი ოჯახი ახლა რთული ინფორმაციის წინაშე აღმოჩნდება, რომელიც ხშირად მათი ოჯახის გარდაცვლილ წევრს უკავშირდება".politico.eu+2

რას აჩვენებს მონაცემთა ბაზა

ჩანაწერები განთავსებულია ვებგვერდზე nyitottaktak.hu. ტიპური ჩანაწერი შეიცავს ინფორმატორის ნამდვილ სახელს, კოდურ სახელს, დაბადების თარიღს, მისამართს, დედის სახელს, გადაბირების მიზეზს (ნებაყოფლობითი, შანტაჟი ან იძულება) და კურატორ ოფიცერს, იუწყება BBC. აქამდე, მკვლევართა საზოგადოების გარეთ მყოფ პირებს, როგორც წესი, მხოლოდ საკუთარი ან ახლო ნათესავების ფაილების ნახვა შეეძლოთ. ბაზის გაშვება დაემთხვა 1956 წლის აჯანყების საბჭოთა რეპრესიების 70 წლისთავს.bbc.com+1

დაახლოებით 9,000 უფრო დეტალური გადაბირების ფაილის მეორე პარტია, რომელიც ცნობილია როგორც "B-დოსიეები", 2027 წლის 25 თებერვლამდე უნდა გამოქვეყნდეს. მგრძნობიარე დეტალები, როგორიცაა სექსუალური ორიენტაცია, ჯანმრთელობა და დამოკიდებულებები, დაფარული იქნება, ხოლო მთავრობა დაზარალებულთათვის საკონსულტაციო ცხელი ხაზების შექმნას გეგმავს.afp.com+2

ხარვეზები და გაფრთხილებები

არქივის სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ საიდუმლო პოლიცია ოთხი ათწლეულის განმავლობაში დაახლოებით 150,000 ინფორმატორს იყენებდა, თუმცა ჩანაწერები მათგან მხოლოდ მესამედზეა შემორჩენილი. ბევრი ფაილი განადგურდა 1956 წელს და კვლავ 1988-89 წლებში. მონაცემთა ბაზა ასევე მოიცავს ადამიანებს, რომლებსაც მხოლოდ მიუახლოვდნენ ან გადაბირების სამიზნეები იყვნენ, ამიტომ მასში არსებული სახელი თავისთავად არ ამტკიცებს თანამშრომლობას. არქივის დირექტორმა ბენდეგუზ გერგო ჩეხმა გააფრთხილა, რომ "არ შეიძლება დაიჯეროთ ყველაფერი, რასაც სახელმწიფო უსაფრთხოების სააგენტოები და მათი ფაილები ამტკიცებენ". კულტურის მინისტრ ზოლტან ტარის მამა ფაილებში ფიგურირებს, თუმცა ტარმა მიიღო ოფიციალური დადასტურება, რომ მისი მამა არასდროს ყოფილა აგენტი.dw.com+3

პოლიტიკური შედეგები

მაგიარმა, რომელმაც აპრილის არჩევნებში ვიქტორ ორბანი დაამარცხა, სექტემბერში გაატარა კანონი, რომელმაც არქივები გახსნა. არსებობდა ხმები, რომ ორბანი ინფორმატორი იყო, მაგრამ მისი სახელი მონაცემთა ბაზაში არ აღმოჩნდა. სამშაბათს მან განაცხადა, რომ უარი თქვა თანამშრომლობაზე, როდესაც მას სამხედრო სამსახურის დროს მიუახლოვდნენ. ისტორიკოსმა კრისტიან უნგვარიმ აღნიშნა, რომ მოქალაქეებს აქვთ უფლება იცოდნენ, რა ჩაწერა მათზე სახელმწიფომ. ისტორიკოსმა და ევროპარლამენტარმა ჟუჟანა ბორვენდეგმა გააფრთხილა, რომ სახელების კონტექსტის გარეშე გამოქვეყნებამ შეიძლება საზოგადოება შეცდომაში შეიყვანოს.reuters.com+3