Թրամփը ՄԱԿ-ում ստորագրել է Գրենլանդիայի անվտանգության մասին համաձայնագիր Դանիայի հետ

Նախագահ Թրամփը երեքշաբթի օրը Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում Դանիայի և Գրենլանդիայի հետ ստորագրել է անվտանգության եռակողմ համաձայնագիր, որը Միացյալ Նահանգներին հնարավորություն է տալիս ընդլայնել իր ռազմական և առևտրային ներկայությունը ռազմավարական նշանակություն ունեցող արկտիկական կղզում:usnews+1

Թրամփի, Դանիայի վարչապետ Մետե Ֆրեդերիկսենի և Գրենլանդիայի վարչապետ Յենս-Ֆրեդերիկ Նիլսենի կողմից ստորագրված գործարքը ԱՄՆ-ին թույլ է տալիս երկու նոր ռազմակայան հիմնել Նարսարսուակում և Մեստերսվիգում, ընդլայնել գործունեությունը գոյություն ունեցող Պիտուֆիկ տիեզերական բազայում և կղզում տեղակայել «Ոսկե գմբեթ» բալիստիկ հրթիռային պաշտպանության համակարգ: «Մենք հիանալի հարաբերություններ ենք ունենալու, անվտանգ հարաբերություններ, և մենք անհամբերությամբ սպասում ենք դրան», — ասել է Թրամփը արարողության ժամանակ:reuters+3

Ինչ է նախատեսում գործարքը

Համաձայնագիրն արգելում է ոչ ՆԱՏՕ-ի անդամ ցանկացած պետության Գրենլանդիայում ռազմական օբյեկտներ հիմնել կամ կղզում զգայուն ներդրումներ կատարել՝ առանց երեք ստորագրող կողմերի համաձայնության: «ԱՄՆ-ի ոչ մի հակառակորդի այլևս թույլ չի տրվի ռազմական ներկայություն հաստատել Գրենլանդիայում կամ այնտեղ զգայուն ներդրումներ կատարել առանց մեր գրավոր հաստատման», — ասել է Թրամփը ՄԱԿ-ում իր ելույթի ժամանակ: Պետդեպարտամենտի պաշտոնյան հայտնել է, որ գործարքը ստեղծում է «մշտական» երաշխիքներ, որ «միայն ԱՄՆ-ն և մեր դաշնակիցները կարող են զգայուն ներդրումներ կատարել Գրենլանդիայում»՝ վերջ դնելով ստատուս-քվոյին, որը թույլ էր տալիս հակառակորդներին ներդրումներ կատարել կղզու զգայուն ոլորտներում:reuters+2

Համաձայնագիրը վերահաստատում է Գրենլանդիայի ինքնիշխանությունը Դանիայի Թագավորության կազմում՝ չհասնելով Թրամփի՝ տարածքը բռնակցելու նախկին պահանջներին: Ֆրեդերիկսենն այն անվանել է «ավելի մեծ և ավելի լավ համաձայնագիր», քան 1951 թվականի ԱՄՆ-Դանիա պաշտպանական պայմանագիրը: «Գործարք, որը կարող է հավերժ տևել», — ասել է նա:politico+2

Դիվանագիտական ճգնաժամի ավարտը

Ստորագրումը վերջ է դնում գրեթե երկամյա լարվածությանը, որը սկսվել էր 2025 թվականի հունվարին, երբ Թրամփը սպառնացել էր «վերցնել» Գրենլանդիան՝ երբեմն չբացառելով ռազմական ուժի կիրառումը: Այդ դիմակայությունը լարել էր անդրատլանտյան դաշինքը և ՆԱՏՕ-ի ներսում դիվանագիտական ճգնաժամ առաջացրել: Թրամփը մեղմել էր իր դիրքորոշումը 2025 թվականի հունվարին Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի ժամանակ՝ ասելով, որ «ուժ չի կիրառի» և ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեի հետ մշակել է «ապագա գործարքի շրջանակը»:foreignpolicy

Դանիայի արտգործնախարար Լարս Լոկե Ռասմուսենը կիրակի օրը TV2-ին ասել է, որ համաձայնագրի շրջանակներում Արկտիկայի անվտանգությունը հիմնականում կապահովվի ՆԱՏՕ-ի կողմից, ինչը տարբերվում է ԱՄՆ-ի միակողմանի վերահսկողության մասին Թրամփի բնութագրումից: Ակնկալվում է, որ մեկնաբանության մեջ առկա այդ տարբերությունը ուշադրություն կգրավի, քանի որ համաշխարհային առաջնորդները շարունակում են իրենց հանդիպումները Գլխավոր ասամբլեայում այս շաբաթ:foreignpolicy

Արկտիկական խաղադրույքներ

Համաձայնագիրը կարող է ԱՄՆ-ին լայն ազդեցություն տալ Գրենլանդիայի կրիտիկական հանքանյութերի և հազվագյուտ հողերի պաշարների վրա, թեև կղզու կոշտ կլիման, սահմանափակ ենթակառուցվածքները և տեղական ընդդիմությունը կարող են դանդաղեցնել արդյունահանման ջանքերը: Գրենլանդիայի հետ կապված հազվագյուտ հողերի բաժնետոմսերը երկուշաբթի օրը աճել են այն բանից հետո, երբ Թրամփը ուրբաթ օրը առաջին անգամ հայտարարեց գործարքի մասին:foreignpolicy