კვლევის თანახმად, აქტიურმა შავმა ხვრელებმა შესაძლოა ვარსკვლავთწარმოქმნას შეუწყონ ხელი

15 სექტემბერს The Astrophysical Journal-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ აქტიური ზემასიური შავი ხვრელები შესაძლოა ხელს უწყობდნენ ვარსკვლავთწარმოქმნას მათ მასპინძელ გალაქტიკებში და არა აფერხებდნენ მას, რაც ეჭვქვეშ აყენებს გალაქტიკების ევოლუციის შესახებ არსებულ ფართოდ გავრცელებულ შეხედულებას.

მკვლევრებმა, პეიქსინ ჟუს ხელმძღვანელობით, ჰარვარდისა და სმიტსონის ასტროფიზიკის ცენტრიდან, შეისწავლეს ცხრა ახლომდებარე გალაქტიკა ევროპის სამხრეთ ობსერვატორიის ძალიან დიდი ტელესკოპის (VLT) ინსტრუმენტის, MUSE-ის გამოყენებით. ცხრავე გალაქტიკაში გუნდმა აღმოაჩინა ვარსკვლავთწარმომქმნელი რგოლები გალაქტიკის ცენტრიდან დაახლოებით 0.8-დან 6 კილოპარსეკამდე მანძილზე, ასევე იონიზებული გაზის კონუსური რეგიონები და სწრაფი დარტყმითი ტალღები, რომლებიც წარმოიქმნება შავი ხვრელიდან გამომავალი ენერგიის ნაკადების მიმდებარე გაზთან შეჯახებისასphys+1.

საერთო ნიმუში

კვლევაში გამოყენებული იქნა ახალი სამგანზომილებიანი დიაგნოსტიკური მეთოდი სამი განსხვავებული ფენომენის გამოსაყოფად: ვარსკვლავთწარმოქმნა, აქტიური შავი ხვრელის გამოსხივება და დარტყმითი ტალღებით გამოწვეული აგზნება. მთელი ნიმუშის მასშტაბით ერთი თანმიმდევრული შედეგი გამოიკვეთა.

"დარტყმითი ტალღების ყველაზე საინტერესო ფენომენი ისაა, რომ ისინი ყოველთვის პერპენდიკულარულად მიემართებიან შავი ხვრელის მიერ გამოდევნილი ნაკადების მიმართულების მიმართ," – თქვა ჟუმ. "ეს ძალიან გავრცელებულია და ჩვენ მას თანმიმდევრულად ვხედავთ ცხრავე გალაქტიკაში."phys

გუნდის ინტერპრეტაცია დამოუკიდებლად დადასტურდა NASA-ს ჩანდრას რენტგენული ტელესკოპის დაკვირვებებით.starlust+1

"ჩვენ ვხედავთ, რომ შავი ხვრელები მხოლოდ გალაქტიკების ცენტრებში არსებულ მატერიას არ შთანთქავენ, არამედ აქტიურად ცვლიან გარემოს," – განაცხადა ლიზა კიულიმ, ასტროფიზიკოსმა და ასტროფიზიკის ცენტრის დირექტორმა, რომელიც ჟუს კვლევაში კონსულტაციას უწევდა. "ეს ნაშრომი გვეხმარება გავიგოთ რთული უკუკავშირის ციკლი, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გალაქტიკის ევოლუციაში."cfa.harvard

AGN უკუკავშირის გადააზრება

AGN უკუკავშირის გაბატონებული თეორიის თანახმად, ზემასიური შავი ხვრელების მიერ გამოთავისუფლებული ენერგია აცხელებს ან გამოდევნის გაზს მიმდებარე გალაქტიკიდან, რაც აჩერებს ვარსკვლავთწარმოქმნას. მარტში გამოქვეყნებულმა ცალკეულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კვაზარებს შეუძლიათ ვარსკვლავთწარმოქმნის შეფერხება მილიონობით სინათლის წლის მოშორებით მდებარე მეზობელ გალაქტიკებში. თუმცა, ახალი აღმოჩენები მიუთითებს, რომ ურთიერთობა უფრო ნიუანსურია: შავი ხვრელის აქტივობა ერთდროულად იწვევს როგორც ნაკადების გამოდევნას, ისე ახალი ვარსკვლავების წარმოქმნისთვის ხელსაყრელ პირობებს.sciencedaily

"მას შემდეგ, რაც ჩვენ ისინი დავაკვირდით, დავინახეთ, რომ ისინი არა მხოლოდ შთანთქავენ მატერიას, არამედ გამოდევნიან კიდეც," – თქვა ჟუმ. "ინექცია და აკრეცია ერთმანეთთან არის დაკავშირებული."phys

შედეგები, რომლებიც ეფუძნება ჟუს, კიულისა და ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის რალფ საზერლენდის მიერ შემუშავებულ თეორიულ მოდელებს, აჩვენებს, რომ აქტიურად მზარდი შავი ხვრელები ჩართულნი არიან აკრეციის, გამოდევნისა და მასპინძელ გალაქტიკებთან ურთიერთქმედების რთულ ციკლში, რომელსაც სტანდარტული მეთოდები შესაძლოა სრულად ვერ აღწერდეს.arxiv+1