ირმის ნახტომის შავ ხვრელთან ყველაზე სწრაფი ვარსკვლავი აღმოაჩინეს

ასტრონომებმა ირმის ნახტომში აქამდე დაფიქსირებული ყველაზე სწრაფი ვარსკვლავი აღმოაჩინეს. სუსტი ობიექტი, სახელად S301, ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში მდებარე ზემასიური შავი ხვრელის გარშემო სინათლის სიჩქარის დაახლოებით 8 პროცენტით მოძრაობს. ოთხშაბათს ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული ეს აღმოჩენა გზას ხსნის Sagittarius A*-ს ბრუნვის პირდაპირი გაზომვისკენ, რაც დიდი ხნის ნანატრი მიზანია და შესაძლოა აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის საზღვრები გამოსცადოს.npr+1

რეკორდული ორბიტა

S301 Sagittarius A*-ს გარშემო ერთ სრულ ბრუნს 8.7 წელიწადში, წვრილი ელიფსური ტრაექტორიით ასრულებს. უახლოეს წერტილში ვარსკვლავი შავ ხვრელთან დედამიწასა და მზეს შორის მანძილზე დაახლოებით 12-ჯერ უფრო ახლოს მიდის, რაც 10-ჯერ უფრო ახლოა, ვიდრე S2-ის შემთხვევაში, რომელიც აქამდე გალაქტიკის ცენტრის შესასწავლად გამოიყენებოდა. ამ წერტილში ის წამში დაახლოებით 25 000 კილომეტრს ავითარებს, რაც კომერციული თვითმფრინავის სიჩქარეზე 100 000-ჯერ მეტია.iflscience+1

"ჩვენ აღმოვაჩინეთ ვარსკვლავი, რომელმაც მაშინვე მიიპყრო ჩვენი ყურადღება, რადგან ის ისეთ ორბიტაზე მოძრაობს, რომელიც Sag A-ს წარმოუდგენლად უახლოვდება," – განუცხადა IFLScience-ს მაქს პლანკის სახელობის არამიწიერი ფიზიკის ინსტიტუტის თანაავტორმა სტეფან გილესენმა. "ეს არის ვარსკვლავი, რომელიც ჩვენთვის ცნობილი ყველა ვარსკვლავიდან Sag A-ს ყველაზე მეტად უახლოვდება."iflscience

გუნდმა ვარსკვლავი პირველად 2023 წელს, ჩილეში, ევროპის სამხრეთ ობსერვატორიის ძალიან დიდი ტელესკოპის ინტერფერომეტრზე არსებული GRAVITY ხელსაწყოს გამოყენებით შენიშნა, ხოლო შემდეგ თითქმის ორწლიანი დაკვირვებებით დაადასტურა. არქივულმა მონაცემებმა მათ საშუალება მისცა, ვარსკვლავის მდებარეობა 2017 წლამდე აღედგინათ.livescience+1

რატომ არის მნიშვნელოვანი ბრუნვა

იმის გამო, რომ S301 შავი ხვრელის გრავიტაციულ ჭაში ღრმად ჩადის, ის ხვდება რეგიონში, სადაც Sagittarius A*-ს ბრუნვა მიმდებარე სივრცე-დროს ითრევს, ეფექტს, რომელსაც "ჩარჩოს თრევას" (frame-dragging) უწოდებენ. ეს ეფექტი ვარსკვლავის ორბიტას დროთა განმავლობაში შეუმჩნევლად შეცვლის, რაც ასტრონომებს შავი ხვრელის ბრუნვის სიჩქარესთან დაკავშირებულ გაზომვად სიგნალს მისცემს.sciencealert+1

"პირველად ჩვენ შევძლებთ მასიური შავი ხვრელის ბრუნვის ძალიან პირდაპირ გაზომვას, რაც აინშტაინის თეორიის მთავარი ტესტი იქნება," – თქვა გილესენმა.independent

MIT-ის ასტროფიზიკოსმა ერინ კარამ, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა, შედეგს "მართლაც ამაღელვებელი" უწოდა და დასძინა, რომ ეს "მომდევნო ათწლეულში შავი ხვრელების ასეთი უპრეცედენტო გაზომვების საფუძველს ქმნის."npr

რა იქნება შემდეგ

S301 Sagittarius A*-ს მომდევნო ჯერზე 2031 წლის ბოლოს მიუახლოვდება. სიმულაციები აჩვენებს, რომ ათწლიანმა უწყვეტმა დაკვირვებამ შესაძლოა შავი ხვრელის ბრუნვა ისეთი სიზუსტით განსაზღვროს, რომ სწრაფად მბრუნავი შავი ხვრელი სტაციონარულისგან გაირჩეს. გუნდი ასევე იმედოვნებს, რომ საბოლოოდ გაზომავს შავი ხვრელის კვადრუპოლურ მომენტს, რაც "თმის გარეშე" თეორემის შემდგომი ტესტი იქნება. ეს თეორემა ამტკიცებს, რომ მუხტის არმქონე შავი ხვრელის სრულად აღწერა მხოლოდ მისი მასითა და ბრუნვითაა შესაძლებელი.livescience+1

"მოდით, გავაგრძელოთ დაკვირვება, თუ როგორ მოძრაობს ეს ობიექტი შავი ხვრელის გარშემო და კიდევ ათი ან თხუთმეტი წელი მოგვეცით, და ჩვენ, სავარაუდოდ, დავინახავთ, თუ როგორ ბრუნავს შავი ხვრელი," – თქვა გილესენმა.iflscience