Հայտնաբերվել է Ծիր կաթինի սև խոռոչի շուրջ պտտվող ամենաարագ աստղը

Աստղագետները հայտնաբերել են Ծիր կաթինում երբևէ դիտարկված ամենաարագ աստղը՝ S301 անունով մի մարմին, որը մեր գալակտիկայի կենտրոնում գտնվող գերզանգվածային սև խոռոչի շուրջ պտտվում է լույսի արագության մոտ 8 տոկոսով։ Չորեքշաբթի օրը Nature ամսագրում հրապարակված այս բացահայտումը ճանապարհ է հարթում Sagittarius A*-ի պտույտը առաջին անգամ ուղղակիորեն չափելու համար, ինչը վաղեմի նպատակ է և կարող է փորձարկել Այնշտայնի հարաբերականության ընդհանուր տեսության սահմանները:npr+1

Ռեկորդային ուղեծիր

S301-ը Sagittarius A*-ի շուրջ մեկ լրիվ պտույտը կատարում է 8.7 տարում՝ նեղ էլիպսաձև ուղեծրով։ Ամենամոտ կետում աստղը սև խոռոչին մոտենում է Երկիր-Արեգակ հեռավորությունից մոտ 12 անգամ ավելի մոտ, ինչը մոտ 10 անգամ ավելի մոտ է, քան S2 աստղի դեպքում, որը նախկինում օգտագործվում էր գալակտիկայի կենտրոնն ուսումնասիրելու համար։ Այդ կետում այն արագանում է մինչև վայրկյանում մոտ 25,000 կիլոմետր, ինչը 100,000 անգամ գերազանցում է առևտրային ինքնաթիռի թռիչքային արագությունը:iflscience+1

"Մենք հայտնաբերել ենք մի աստղ, որն անմիջապես գրավեց մեր ուշադրությունը, քանի որ այն գտնվում է մի ուղեծրում, որը աներևակայելիորեն մոտենում է Sag A-ին", — IFLScience-ին ասել է Մաքս Պլանկի անվան արտաերկրային ֆիզիկայի ինստիտուտի համահեղինակ Ստեֆան Գիլեսենը։ "Սա այն աստղն է, որը մեր իմացած բոլոր աստղերից ամենամոտն է գալիս Sag A-ին":iflscience

Թիմն առաջին անգամ աստղը նկատել է 2023 թվականին՝ Չիլիում գտնվող Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի շատ մեծ աստղադիտակի ինտերֆերոմետրի վրա տեղադրված GRAVITY գործիքի միջոցով, այնուհետև հաստատել է այն գրեթե երկու տարվա հետագա դիտարկումների ընթացքում։ Արխիվային տվյալները թույլ են տվել նրանց վերականգնել դրա դիրքը մինչև 2017 թվականը:livescience+1

Ինչու է պտույտը կարևոր

Քանի որ S301-ը խորասուզվում է սև խոռոչի գրավիտացիոն հորի մեջ, այն մտնում է մի տարածաշրջան, որտեղ Sagittarius A*-ի պտույտը քարշ է տալիս շրջակա տարածություն-ժամանակը՝ մի էֆեկտ, որը կոչվում է շրջանակի քարշում (frame-dragging)։ Այդ քարշումը ժամանակի ընթացքում պետք է նուրբ կերպով փոխի աստղի ուղեծիրը՝ աստղագետներին տալով սև խոռոչի պտտման արագության հետ կապված չափելի ազդանշան:sciencealert+1

"Առաջին անգամ մենք կկարողանանք շատ ուղղակիորեն չափել զանգվածային սև խոռոչի պտույտը, ինչը Այնշտայնի տեսության հիմնական փորձարկումը կլինի", — ասել է Գիլեսենը:independent

MIT-ի աստղաֆիզիկոս Էրին Կարան, որը չի մասնակցել հետազոտությանը, արդյունքն անվանել է "իսկապես հուզիչ"՝ հավելելով, որ այն "հիմք է ստեղծում առաջիկա տասնամյակում սև խոռոչների նման աննախադեպ չափումներ կատարելու համար":npr

Ինչ է սպասվում հետո

S301-ը Sagittarius A*-ին հաջորդ անգամ կմոտենա 2031 թվականի վերջին։ Սիմուլյացիաները ցույց են տալիս, որ մեկ տասնամյակ շարունակական հետևումը կարող է սև խոռոչի պտույտը որոշել այնպիսի ճշգրտությամբ, որը թույլ կտա արագ պտտվող սև խոռոչը տարբերել անշարժից։ Թիմը նաև հույս ունի ի վերջո չափել սև խոռոչի քվադրուպոլային մոմենտը, որը "առանց մազերի" թեորեմի հետագա փորձարկումն է։ Այդ թեորեմը պնդում է, որ չլիցքավորված սև խոռոչը կարող է ամբողջությամբ նկարագրվել միայն իր զանգվածով և պտույտով:livescience+1

"Եկեք շարունակենք դիտարկել, թե ինչպես է այս մարմինը շարժվում սև խոռոչի շուրջ, և տվեք մեզ ևս մեկ տասնամյակ կամ մեկուկես տասնամյակ, և մենք ամենայն հավանականությամբ կտեսնենք, թե ինչպես է պտտվում սև խոռոչը", — ասել է Գիլեսենը:iflscience