ბელიზში მაიას პირველი მეფის, ტე კ’აბ ჩააკის სამარხი აღმოაჩინეს

ჰიუსტონის უნივერსიტეტის არქეოლოგებმა ბელიზში მნიშვნელოვანი აღმოჩენა გააკეთეს: მათ იპოვეს 1600 წლის წინანდელი ტე კ’აბ ჩააკის სამარხი. ის იყო მაიას უძველესი ქალაქის, კარაკოლის პირველი მმართველი და სამეფო დინასტიის დამაარსებელი. სამარხში აღმოჩენილია მდიდრული არტეფაქტები, მათ შორის იადის სამკაულები, კერამიკული ჭურჭელი, გამოთლილი ძვლები და მოზაიკური სასიკვდილო ნიღაბი.

ტე კ’აბ ჩააკის სამეფო დინასტია

ტე კ’აბ ჩააკმა, რომლის სახელიც ითარგმნება როგორც „ხის ტოტის წვიმის ღმერთი“ (თუმცა ზოგიერთი მეცნიერი მიიჩნევს, რომ „ხის მკლავიანი ჩააკი“ უფრო ზუსტია), დააფუძნა ძლიერი სამეფო ხაზი, რომელიც 331 წელს ტახტზე ასვლის შემდეგ 460 წელზე მეტხანს გაგრძელდა. მისი მნიშვნელობა კარაკოლის ისტორიისთვის ხაზგასმულია იმ ფაქტით, რომ მას მოგვიანებით, კლასიკური პერიოდის ბოლოს დაწერილ ტექსტებშიც კი მოიხსენიებდნენ, რაც მის დინასტიის დამაარსებლის სტატუსს ადასტურებს. მის მიერ დაწყებული სამეფო მემკვიდრეობა მოიცავდა სულ მცირე თოთხმეტ იდენტიფიცირებად მმართველს მეოთხედან მეცხრე საუკუნემდე, ხოლო ბოლო ცნობილი მმართველი (აღნიშნული როგორც „მმართველი XIII“) სავარაუდოდ 859 წელს მეფობდა.wikipedia+2

დაახლოებით 650 წლისთვის, ტე კ’აბ ჩააკის მმართველობიდან თითქმის სამი საუკუნის შემდეგ, კარაკოლი მაიას დომინანტურ პოლიტიკურ ცენტრად იქცა, სადაც დაახლოებით 100 000 ადამიანი ცხოვრობდა. ქალაქის გავლენამ პიკს მიაღწია 562 წელს, როდესაც კარაკოლის ძალებმა დაამარცხეს გვატემალაში მდებარე ძლევამოსილი ქალაქი ტიკალი, რითაც რეგიონული უპირატესობა დაამტკიცეს. პოლიტიკური და სამხედრო ძალაუფლების ეს მემკვიდრეობა სათავეს სწორედ დინასტიის დამაარსებლისგან იღებს, რომლის სამარხის აღმოჩენაც გადამწყვეტ ინფორმაციას გვაწვდის მაიას ცივილიზაციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამეფო დინასტიის საწყისების შესახებ.livescience+1

იადის მოზაიკური სასიკვდილო ნიღაბი

ტე კ’აბ ჩააკის სამარხში აღმოჩენილი იადის მოზაიკური სასიკვდილო ნიღაბი მაიას დაკრძალვის ხელოვნების შედევრია, რომელიც სამეფო ოჯახისთვის იყო განკუთვნილი. ათობით საგულდაგულოდ მორგებული იადის ნაწილისგან შემდგარი ნიღაბი ფრაგმენტებად იპოვეს, თუმცა არქეოლოგები მის აღდგენაზე მუშაობენ. მაიასთვის იადს ღრმა მნიშვნელობა ჰქონდა, როგორც დაბადების, სიცოცხლისუნარიანობის, ნაყოფიერებისა და მარადიული სიცოცხლის სიმბოლოს, რაც მას იდეალურ მასალად აქცევდა გარდაცვლილი მმართველის ღვთაებრივ არსებად გარდასახვისთვის.wikipedia+2

მაიას იადის სასიკვდილო ნიღბები, როგორიცაა პალენკეს მმართველის, კ’ინიჩ იანააბ’ პაკალის ცნობილი ნიღაბი, საოცარი ოსტატობით იყო დამზადებული. პაკალის ნიღაბი, რომელიც 346-ზე მეტი მწვანე იადის ფრაგმენტისგან შედგება და ნიჟარისა და ობსიდიანის თვალები აქვს, ამ ტრადიციის მხატვრულ სიმაღლეებს აჩვენებს. ეს რთული მოზაიკები არა მხოლოდ ინახავდა მმართველის სახეს, არამედ სულიერ დანიშნულებასაც ასრულებდა — ანიჭებდა „ერთგვარ მარადიულ სიცოცხლეს, რომელიც მის ადამიანურ სხეულს არ გააჩნდა“ და ხელს უწყობდა გარდაცვლილის ღვთაებად გარდასახვას. ტე კ’აბ ჩააკის ნიღბის აღმოჩენა ამ სამეფო ტრადიციას კიდევ ერთ მნიშვნელოვან მაგალითს მატებს, რომელიც ფიზიკურ სამყაროს კოსმოსთან აკავშირებდა.artsq+1

ჩრდილო-აღმოსავლეთ აკროპოლისის გათხრები

კარაკოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ აკროპოლისი 1990-იანი წლებიდან არქეოლოგიური კვლევების ცენტრშია, სადაც გათხრებმა ქალაქის ადრეული პერიოდების შესახებ მნიშვნელოვანი ინფორმაცია გამოავლინა. 1996 წელს არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს პრეკლასიკური სალოცავი, რომელიც დაახლოებით ძვ.წ. 100 წლით თარიღდება, რაც ამ ტერიტორიის უძველეს წარმოშობაზე მიუთითებს. ბოლო დროს ჩატარებული გათხრები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, რადგან ტე კ’აბ ჩააკის სამარხი ამ კომპლექსში მდებარე სამეფო სალოცავის ქვეშ იპოვეს, რაც ადასტურებს მის განსაკუთრებულ ცერემონიალურ მნიშვნელობას კარაკოლის დაარსების პერიოდიდან.caracol+3

სამარხის აღმოჩენა ჩრდილო-აღმოსავლეთ აკროპოლისში მნიშვნელოვანი აღმოჩენების ფართო სერიის ნაწილია. არქეოლოგიური კვლევები აჩვენებს, რომ ტე კ’აბ ჩააკის დაკრძალვა ამ ადგილას სამი ძირითადი სამეფო დაკრძალვიდან პირველი იყო, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ტერიტორია თაობების განმავლობაში ინარჩუნებდა წმინდა სტატუსს. 2009-დან 2017 წლამდე კარაკოლის არქეოლოგიურმა პროექტმა აქ ღრმა გათხრები ჩაატარა და აღმოაჩინა ადრეული არტეფაქტების სერია, რომელიც კიდევ უფრო ნათელს ჰფენს საიტის განვითარების ისტორიას. ამ მუდმივმა კვლევებმა შეცვალა ჩვენი წარმოდგენა კარაკოლის წარმოშობის შესახებ, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აკროპოლისი იქცა სამეფო ძალაუფლებისა და რიტუალური აქტივობის გადამწყვეტ კერად, რომელიც მაიას ცივილიზაციის ათასწლეულზე მეტ პერიოდს მოიცავს.livescience+1