არქეოლოგებმა რომის მახლობლად ხელუხლებელი ეტრუსკული სამარხი აღმოაჩინეს

ბეილორის უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობით მოქმედმა არქეოლოგიურმა ჯგუფმა ცენტრალურ იტალიაში, სან ჯულიანოს ნეკროპოლისში, 2600 წლის წინანდელი იშვიათი და ხელუხლებელი ეტრუსკული სამარხი აღმოაჩინა. სამარხში ოთხი ადამიანის ნეშტია, რომელთა გარშემოც 100-ზე მეტი შესანიშნავად შემონახული არტეფაქტია, მათ შორის კერამიკული ლარნაკები, რკინის იარაღი, ბრინჯაოს ორნამენტები და ვერცხლის თმის სამაგრები. მკვლევართა აზრით, ეს ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ეტრუსკული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენაა.

სან ჯულიანოს არქეოლოგიური კვლევის პროექტი

სან ჯულიანოს არქეოლოგიური კვლევის პროექტი (SGARP) არის ტრანსდისციპლინური კვლევითი ინიციატივა, რომელიც იკვლევს სან ჯულიანოს არქეოლოგიურ ძეგლს, რომელიც მდებარეობს რომიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 70 კმ-ში, მარტურანუმის პარკში, ლაციოს რეგიონში. 2016 წელს დაწყებული ეს თანამშრომლობა ბეილორის უნივერსიტეტსა და იტალიელ პარტნიორებს შორის — მათ შორის ბარბარანო რომანოს მუნიციპალიტეტს, ვირჯილის აკადემიასა და რეგიონულ ხელისუფლებას შორის — მიზნად ისახავს ამ ადგილას ადამიანთა დასახლების გრძელვადიანი ნიმუშების რეკონსტრუქციას. SGARP ძირითადად ყურადღებას ამახვილებს ორ მნიშვნელოვან პერიოდზე: ეტრუსკულ ეპოქაზე (ძვ.წ. 700-300 წწ.) და შუა საუკუნეების „ინკასტელამენტოს“ (ციხესიმაგრეების მშენებლობის) პერიოდზე, რომელმაც იტალიური ლანდშაფტი დაახლოებით ახ.წ. 1000 წლისთვის შეცვალა.camws+2

პროექტმა შთამბეჭდავ შედეგებს მიაღწია: დაფიქსირდა 550-ზე მეტი მანამდე უცნობი ეტრუსკული სამარხი და გაითხარა რამდენიმე მათგანი, რომლებსაც გაძარცვის საფრთხე ემუქრებოდა. მკვლევარებმა ათასობით არტეფაქტი აღმოაჩინეს, მათ შორის კერამიკა და ადამიანის ნეშტები, რომლებიც ეტრუსკული დაკრძალვის წესებისა და სოციალური ორგანიზაციის შესახებ ინფორმაციას გვაწვდის. პლატოს თავზე გათხრებმა გამოავლინა შუა საუკუნეების ნაგებობები, მათ შორის კოშკი, სატრაპეზო დარბაზი, სამლოცველო და სასაფლაო. სამეცნიერო მიზნების გარდა, SGARP აქტიურად თანამშრომლობს ადგილობრივ თემთან კულტურული მემკვიდრეობის შესანარჩუნებლად, მარტურანუმის პარკში ტურისტული ინფრასტრუქტურის განსავითარებლად და მუზეუმის გამოფენების შესაქმნელად, რომლებიც იტალიასა და შეერთებულ შტატებში ძეგლის მდიდარ ისტორიას აცნობს საზოგადოებას.bic.honors.baylor+2

ორიენტალიზაციის პერიოდის არტეფაქტები

ორიენტალიზაციის პერიოდი (ძვ.წ. 700-575 წწ.) ეტრუსკულ ხელოვნებაში გარდამტეხი ეტაპი იყო, როდესაც ფართო სავაჭრო ქსელებმა ცენტრალურ იტალიაში აღმოსავლური გავლენა შემოიტანა. ეს კულტურული გაცვლა აშკარაა სან ჯულიანოს მსგავს ადგილებში აღმოჩენილ არტეფაქტებში, რომლებიც ხასიათდება სირიიდან, ასურეთიდან, ფინიკიიდან და ეგვიპტიდან ნასესხები დეკორატიული მოტივებით. ეტრუსკმა ხელოსნებმა ეს უცხო ელემენტები საკუთარ უნიკალურ სტილს შეუთავსეს და თავიანთ მხატვრულ რეპერტუარში პალმეტები, ლოტოსის ყვავილები და ეგზოტიკური ცხოველები, როგორიცაა ლომები, სფინქსები და გრიფონები, შეიტანეს.wikipedia+2

ამ პერიოდში ეტრუსკებმა სხვადასხვა მასალასთან მუშაობისას განსაკუთრებული ოსტატობა გამოიჩინეს:

• ლითონის დამუშავება: ოსტატმა მეტალურგებმა შექმნეს რთული ოქროს სამკაულები სპეციალიზებული ტექნიკის გამოყენებით, როგორიცაა გრანულაცია (პატარა ოქროს მარცვლების შეერთება) და რეპუსე (ჭედური რელიეფი), რომლებიც ხშირად აღმოსავლური სტილის დიზაინს შეიცავდა.dismanibus156.wordpress
• კერამიკა: ბერძნებისგან ნასწავლმა ტექნოლოგიურმა მიღწევებმა კერამიკის წარმოება გარდაქმნა, მათ შორის გამორჩეული ბუკეროს ჭურჭელი — ნაცრისფერი ბირთვის, პრიალა შავი ზედაპირისა და ჭედური დეკორაციების მქონე ჭურჭელი.stevala1.pressbooks.sunycreate
• სპილოს ძვალი: იმპორტირებული სპილოს ძვალი ეტრუსკულ სტილში იყო გამოკვეთილი, თუმცა აღმოსავლური თემების გათვალისწინებით, რაც ჩანს პიქსიდებში (დეკორატიული ყუთები), რომლებიც სფინქსებითა და ცხოველთა ფრიზებით იყო გაფორმებული.dismanibus156.wordpress
• ტერაკოტა: კერამიკული ჭურჭელი ხშირად აჩვენებდა შავფიგურული მხატვრობის ტექნიკას ახლო აღმოსავლური ცხოველური მოტივებით, რაც ასახავდა ეტრუსკული ელიტის მზარდ კეთილდღეობას, რომლებიც თავიანთ სამარხებს ფუფუნების საგნებით ავსებდნენ.artincontext+1

ოთხი ადამიანი ქვის საწოლებზე

სან ჯულიანოში ახლად აღმოჩენილი სამარხი შეიცავდა ოთხი ადამიანის ნეშტს, რომლებიც საგულდაგულოდ იყო განლაგებული კლდეში ნაკვეთ ქვის საწოლებზე — რაც ეტრუსკული სამარხების დამახასიათებელი ნიშანია. წინასწარი ანალიზით, ეს ადამიანები, სავარაუდოდ, ორი მამაკაცისა და ქალის წყვილს წარმოადგენენ, თუმცა ამ ინტერპრეტაციის დასადასტურებლად ყოვლისმომცველი ანთროპოლოგიური, იზოტოპური და გენეტიკური კვლევები ჯერ კიდევ მიმდინარეობს. ეს განლაგება ასახავს ეტრუსკულ დაკრძალვის ნადიმის ტრადიციას, სადაც მიცვალებულები ისე იყვნენ მოთავსებულნი, თითქოს მარადიულ ნადიმში მონაწილეობდნენ, კონცეფცია, რომელიც ძვ.წ. 294 წელს რომაელთა დაპყრობის შემდეგაც კი შენარჩუნდა.archaeology+1

პირდაპირ კლდეში ნაკვეთი ქვის საწოლები გარშემორტყმული იყო 110-ზე მეტი სამარხი ინვენტარით, რომლებიც განზრახ იყო განლაგებული რიტუალურ თანმიმდევრობით. ზოგიერთი კერამიკული ჭურჭელი კონკრეტულ რიტუალურ პოზიციებზეა აღმოჩენილი, რაც სამარხის საბოლოო დალქვამდე ჩატარებულ სტრუქტურირებულ დაკრძალვის ცერემონიაზე მიუთითებს. ეს ხელუხლებელი სამარხი არქეოლოგებს აძლევს უნიკალურ შესაძლებლობას, შეისწავლონ არა მხოლოდ თავად ადამიანები, არამედ ისიც, თუ როგორ აღიქვამდნენ ეტრუსკები სიკვდილსა და სიკვდილის შემდგომ ცხოვრებას სხეულებისა და შესაწირის საგულდაგულო განლაგების გზით.ancient-origins+2

ეტრუსკული დაკრძალვის წეს-ჩვეულებები

ეტრუსკული დაკრძალვის წეს-ჩვეულებები მათი ცივილიზაციის განმავლობაში მნიშვნელოვნად განვითარდა და მოიცავდა როგორც კრემაციას, ისე ინჰუმაციას (მიწაში დამარხვას). თავდაპირველად კრემაცია ჭარბობდა, ნეშტი დეკორირებულ ურნებში ან კონტეინერებში თავსდებოდა, ხოლო ინჰუმაცია უფრო მოდური გახდა ორიენტალიზაციის პერიოდში, განსაკუთრებით სამხრეთ ეტრუსკულ ტერიტორიებზე. მიცვალებულებს ჩვეულებრივ ქალაქის კედლების გარეთ, მდიდრულ ნეკროპოლისებში კრძალავდნენ, სადაც სამარხები საგულდაგულოდ იყო დაპროექტებული ისე, რომ ეტრუსკული საცხოვრებელი სახლებისთვის მიებაძათ — სვეტებით, კოჭებითა და მრავალი კამერით, რომლებიც ცოცხალთა სახლებს იმეორებდა.wikipedia+2

ეს სამარხები ბევრს ამბობს ეტრუსკულ სოციალურ იერარქიასა და სიკვდილის შემდგომ ცხოვრებაზე მათ შეხედულებებზე. მდიდარ ეტრუსკებს კრძალავდნენ უამრავი სამარხი ინვენტარით, მათ შორის კერამიკით, ბრინჯაოს სარკეებით, სამკაულებით, იარაღითა და დაკრძალვის ნადიმისთვის საჭირო ნივთებით, რაც სიკვდილის შემდეგ არსებობის გაგრძელების რწმენაზე მიუთითებს. სამარხები სირთულის მიხედვით განსხვავდებოდა: მარტივი კლდეში ნაკვეთი კამერებიდან დაწყებული, გრანდიოზული ყორღანებით (ტუმულუსებით) დამთავრებული, ქვის საყრდენი კედლებით, რომლებიც ხშირად გაფორმებული იყო ნადიმების, ცეკვებისა და მითოლოგიური სცენების ამსახველი ფრესკებით. ზოგიერთი მტკიცებულება ვარაუდობს, რომ დაკრძალვის ცერემონიები მოიცავდა რთულ რიტუალებს და შესაძლოა გლადიატორთა ბრძოლების ადრეულ ფორმებსაც კი, როგორც მიცვალებულთა მოსახსენიებელ თამაშებს. სამარხების არქიტექტურისა და ინვენტარის მრავალფეროვნება არა მხოლოდ ეტრუსკული კულტურის ევოლუციას ასახავს დროთა განმავლობაში, არამედ მათი დახვეწილი ცივილიზაციის მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ მტკიცებულებას წარმოადგენს.factsanddetails+4