Իրանում հայտնաբերված 8000-ամյա ոսկրե սրինգը բացահայտում է վաղ երաժշտական ավանդույթները

Ավելի քան 8000 տարվա վաղեմություն ունեցող արտասովոր ոսկրե սրինգը հայտնաբերվել է Իրանի Սանգ-ե Չախմաղ հնագիտական վայրում՝ հազվագյուտ պատկերացում տալով մարդկության ամենավաղ երաժշտական ավանդույթների մասին և ցուցադրելով նեոլիթյան հասարակությունների ուշագրավ վարպետությունը, որոնք բնակվել են այս նշանակալի բնակավայրում նախախեցեգործականից մինչև խեցեգործական նեոլիթյան ժամանակաշրջաններին անցման ընթացքում:

Սանգ-ե Չախմաղի պեղումների վայրը

Սանգ-ե Չախմաղը (հայտնի է նաև որպես Թափե Սանգ-ե Չախմաղ կամ «Կայծքարի բլուր») նշանակալի նեոլիթյան հնագիտական վայր է, որը գտնվում է Իրանի հյուսիսային Սեմնան նահանգի Բաստամ գյուղից մոտ 1 կմ հյուսիս՝ Էլբուրս լեռների հարավ-արևելյան լանջին: 1969 թվականին Սեյիչի Մասուդայի կողմից հայտնաբերված այս վայրը բաղկացած է երկու բլուրներից՝ արևելյան և արևմտյան, որոնք պեղվել են 1971-1977 թվականներին Տոկիոյի կրթության համալսարանի (այժմ՝ Ցուկուբայի համալսարան) թիմի կողմից: Այս պեղումները բացահայտեցին մոտ 1500 տարվա անընդհատ մշակութային հաջորդականություն՝ մ.թ.ա. 7-րդ դարից մինչև 5-րդ դարի սկիզբը՝ փաստագրելով նախախեցեգործականից մինչև խեցեգործական նեոլիթյան ժամանակաշրջաններին անցման վճռորոշ փուլը:Wikimedia Foundation, Inc.+3

Արևմտյան բլուրը, որն ունի մոտ 3 մետր բարձրություն և 80 մետր տրամագիծ, պարունակում է հինգ մշակութային շերտ, որոնցից 2-5 մակարդակները ներկայացնում են ացերամիկ (առանց խեցեղենի) նեոլիթյան փուլը: Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են ծեփած հատակներով մեծ հում աղյուսից տներ, կենդանակերպ և մարդակերպ արձանիկներ, ոսկրե գործիքներ, կայծքարե գործիքներ և օբսիդիանե շեղբեր: Մինչդեռ արևելյան բլուրը տվել է խեցեգործական փուլեր՝ Թուրքմենստանի Ջեյթունի մշակույթին և Իրանի Սիալկի ոճերին նմանվող խեցեղենով, ինչպես նաև վաղ պղնձե առարկաներ, որոնք նշանավորում են անցումը դեպի էնեոլիթյան կենսակերպ: Այս վայրից հայտնաբերված մանգաղների շեղբերի վերջին ուսումնասիրությունները բացահայտել են հացահատիկի մշակման առաջադեմ տեխնիկայի ապացույցներ, ինչը ենթադրում է, որ նրանք եղել են առաջամարտիկ ֆերմերներ, ովքեր տարածքում հաստատվել են ընտելացված մշակաբույսերով և հիմնել են գյուղատնտեսական գիտելիքներ:ac+2

Նեոլիթյան երաժշտական տեխնոլոգիա

Սլովենիայի Դիվջե Բաբե քարանձավում հայտնաբերված նեանդերթալյան սրինգը ներկայացնում է աշխարհի ամենահին հայտնի երաժշտական գործիքը, որը ESR թվագրման մեթոդների համաձայն ունի մոտ 50,000-60,000 տարվա վաղեմություն: Պատրաստված լինելով երիտասարդ քարանձավային արջի ազդրոսկրից՝ չորս ծակված անցքերով, այս ուշագրավ արտեֆակտը մարտահրավեր է նետում նեանդերթալցիների կարողությունների մասին նախկին պատկերացումներին: Հնագիտական փորձերը ցույց են տալիս, որ նեանդերթալցիները այս անցքերը ստեղծել են սրածայր քարե գործիքի միջոցով՝ փոքր փոսիկ փորելով, այնուհետև ոսկրե դակիչով ծակելով այն՝ տեխնիկա, որը ցույց է տալիս բարդ վարպետություն:Classic FM+1

Թեև Դիվջե Բաբե սրինգի կարգավիճակը հետազոտողների շրջանում բանավեճերի առիթ է դարձել (ոմանք պնդում են, որ անցքերը առաջացել են կենդանիների կծվածքներից), այն հազարավոր տարիներով նախորդում է այլ հաստատված հնագույն գործիքներին: Ավելի ուշ շրջանի օրինակներից են Հոլե Ֆելսի սրինգը (մոտ 35,000 տարեկան, պատրաստված անգղի ճաճանչոսկրից) և Գայսենկլյոստերլեի սրինգները (42,000-43,000 տարեկան, պատրաստված թռչնի ոսկորներից և մամոնտի ժանիքից), որոնք հայտնաբերվել են Գերմանիայի Շվաբյան քարանձավներում: Այս գործիքները ենթադրում են, որ վաղ մարդիկ երաժշտությունն օգտագործել են սոցիալական կապերի ամրապնդման համար, ինչը հնարավոր է նպաստել է բնակչության աճին և աշխարհագրական ընդլայնմանը: Նման բարդ գործիքներ ստեղծելու կարողությունը ցույց է տալիս, որ նախապատմական մարդիկ ունեցել են ուշագրավ տեխնոլոգիական նորարարություն, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներ և մշակութային բարդություն շատ ավելի վաղ, քան նախկինում ընդունված էր:Wikimedia Foundation, Inc.+3

Թռչնի ոսկորից պատրաստված վարպետություն

Իսրայելի հյուսիսում գտնվող Էյնան-Մալլահայում հայտնաբերված 12,000-ամյա նաթուֆյան սրինգները նախապատմական վարպետության ուշագրավ նվաճում են: Այս մանրանկարչական գործիքները, որոնք փորագրված են եվրասիական մրտիմների և եվրասիական փարփաների թևերի ոսկորներից, ունեն խնամքով տեղադրված մատնանցքեր և մունդշտուկներ, որոնք արձակում են գիշատիչ թռչունների՝ հողմավարների և ճուռակների ձայներին նմանվող հնչյուններ: Նաթուֆյանների կողմից թռչնի կոնկրետ ոսկորների միտումնավոր ընտրությունը, չնայած ավելի մեծ տեսակների հասանելիությանը, հուշում է ակուստիկայի բարդ ըմբռնման մասին, քանի որ ոսկորների չափերը ուղղակիորեն ազդում էին ձայնի արտադրության վրա: Կարմիր օքրայի մնացորդների առկայությունը վկայում է, որ այս սրինգները ներկված են եղել, իսկ մաշվածության հետքերը հուշում են, որ դրանք հնարավոր է կրել են պարանների վրա:Phys.org+4

Այս գործիքներում դրսևորված վարպետությունը բացահայտում է նաթուֆյանների տեխնիկական բարդությունը և գեղարվեստական զգայունությունը: Ունենալով ընդամենը 2,6 դյույմ (65 մմ) առավելագույն չափս՝ դրանք «այսօր հայտնի ամենափոքր նախապատմական ձայնային գործիքներից են»: Դրանց հայտնաբերումը նշանակալի իրադարձություն է որպես Մերձավոր Արևելքի նախապատմության մեջ հայտնաբերված առաջին ձայնային գործիքներ, ընդ որում հետազոտողները նշում են, որ անցքերի անհավասար չափերը «հնարավոր է արվել են դիտավորյալ՝ օդի հոսքի վրա ազդելու համար»: Ձայնի դիտավորյալ մանիպուլյացիայի այս ապացույցը նշանավորում է այն, ինչ գիտնականները համարում են «մարդկության պատմության մեջ նշանակալի փոփոխություն» և լուսաբանում է այն անցումային ժամանակաշրջանը, երբ որսորդ-հավաքողները սկսում էին որդեգրել գյուղատնտեսական կենսակերպ:Archaeology Magazine+3