Ֆրիգիական դամբարանը սրճարանի վերածելը համազգային զայրույթ է առաջացրել Թուրքիայում

Թուրքիայում համազգային զայրույթ է բռնկվել այն բանից հետո, երբ Աֆյոնքարահիսար նահանգում գտնվող 3000-ամյա ֆրիգիական դամբարանը ապօրինի կերպով վերածվել է սրճարանի։ Օպերատորները էլեկտրալարեր, դեկորատիվ իրեր, ջեռուցման վառարաններ և կահույք են տեղադրել անմիջապես հնագույն դամբարանախցերի ներսում, որոնք հանդիսանում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկում ընդգրկված «Լեռնային Ֆրիգիա» կոչվող վայրի մաս, որը մշակութային առումով նշանակալի տարածաշրջան է և հաճախ համեմատվում է Կապադովկիայի հետ՝ ունենալով կապեր պատմական Միդաս թագավորի դինաստիայի հետ։

Ապօրինի սրճարանի վերածման մանրամասները

«Taş Bahçe» (Քարե այգի) սրճարանի օպերատորները լայնածավալ չարտոնված փոփոխություններ են կատարել Այազինի գյուղի հնագույն ֆրիգիական դամբարանում՝ անմիջապես ծակելով 3000-ամյա սրբազան քարը՝ էլեկտրալարեր անցկացնելու և մեխերով դեկորատիվ իրեր ամրացնելու համար։ Ձմեռային ամիսներին խցերը փակելու համար ավելացվել են թափանցիկ դռներ, իսկ ջեռուցման համար ներսում տեղադրվել է փայտով կամ ածուխով աշխատող վառարան՝ փոփոխություններ, որոնք հնագետները համարում են հատկապես վիրավորական՝ հաշվի առնելով դամբարանավայրերի հոգևոր նշանակությունը։ Բիզնեսի սեփականատերերը նույնիսկ հուշարձանի դիմաց ճոճանակ են տեղադրել՝ զբոսաշրջիկներին գրավելու համար, և սոցիալական ցանցերում բացահայտորեն գովազդել են իրենց փոփոխությունները՝ վերածված դամբարանախցերը նկարագրելով որպես «քարե սենյակների փառք»։ Աքդենիզ համալսարանի հնագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր Նևզաթ Չևիկը դատապարտել է այս գործողությունը՝ նշելով, որ բիզնեսի սեփականատերերը լիովին տեղյակ են եղել դամբարանի պատմական արժեքի մասին և դիտավորյալ օգտագործել են այն առևտրային շահույթի համար՝ առանց Թուրքիայի Տարածաշրջանային պահպանության խորհրդից պահանջվող թույլտվությունները ստանալու։turkiyetoday+1

Ֆրիգիական հովտի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կարգավիճակը

Ֆրիգիական հովիտը, որը հաճախ նկարագրվում է որպես Թուրքիայի «երկրորդ Կապադովկիա», 2015 թվականին ավելացվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկում «Լեռնային Ֆրիգիա» անվամբ։ Այս մշակութային նշանակալի տարածաշրջանը տարածվում է Կենտրոնական Անատոլիայում՝ Էսքիշեհիր, Քյոթահյա և Աֆյոնքարահիսար նահանգներում։ Տարածքը հատկապես ուշագրավ է իր հնագույն ժայռափոր դամբարաններով և հազարամյակների պատմություն ունեցող նշանակությամբ, ընդ որում Այազինի գյուղը ծառայում է որպես Ֆրիգիայի սիրտ և կրոնական կենտրոն հռոմեական և բյուզանդական ժամանակաշրջաններում։whc.unesco+1

Հնագույն դամբարանի ապօրինի վերածումը սրճարանի լուրջ մտահոգություններ է առաջացրել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի այս նախնական օբյեկտի պաշտպանության վերաբերյալ։ Առաջադրման գործընթացի շրջանակներում երկրները պետք է պահպանեն այն օբյեկտների գույքագրումը, որոնք նրանք մտադիր են դիտարկել որպես Համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ ունեցող վայրեր, ընդ որում յուրաքանչյուր վայր պետք է ցուցադրի բացառիկ համընդհանուր արժեք և համապատասխանի պաշտպանության հատուկ չափանիշներին։ Վերջին սկանդալը սպառնում է օբյեկտի ամբողջականությանը և հնարավոր է՝ վտանգում է Թուրքիայի ջանքերը՝ լիարժեք Համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ ստանալու այս ուշագրավ հնագիտական լանդշաֆտի համար, որը ականատես է եղել մարդկային անընդհատ բնակությանը ֆրիգիական քաղաքակրթությունից ի վեր։aa+3

Թուրքիայի արձագանքը ապօրինի սրճարանին

Հնագույն ֆրիգիական դամբարանը սրճարանի վերածելու վերաբերյալ հանրային բողոքից հետո թուրքական իշխանությունները արագ գործողություններ են ձեռնարկել։ Կառավարությունը դատական գործընթաց է սկսել սրճարանի օպերատորների դեմ, և հուշարձանը վերականգնվել է իր նախկին տեսքին։ Թուրք հայտնի հնագետ պրոֆեսոր Հավվա Իշքանը դատապարտել է փոփոխությունները՝ նշելով. «Այս դամբարանները խորը հոգևոր արժեք ունեն։ Էլեկտրականություն անցկացնելու համար սրբազան ժայռը ծակելը սարսափելի է։ Նրանք, ցավոք, մշակութային ժառանգության վայրը վերածել են թեմատիկ այգու»։greekreporter+1

Այս միջադեպը ընդգծում է Թուրքիայի հնագիտական գանձերի առջև ծառացած ավելի լայն մարտահրավերները, հատկապես Ֆրիգիական հովտում։ Տարածաշրջանը տուժել է անտեսվածությունից, ճանապարհների վատ հասանելիությունից, ոչ պատշաճ նշաններից, ինչպես նաև վանդալիզմից և ապօրինի պեղումներից։ Տեղի բնակիչները կոչ են անում ավելի լավ պաշտպանել և վերականգնել ֆրիգիական հուշարձանները՝ Թուրքիայի այլ նշանակալի հնագիտական վայրերում, ինչպիսին է Գյոբեքլիթեփեն, իրականացվող պահպանության աշխատանքների նմանությամբ։hispanatolia