Grafhýsi fyrsta Maya-konungsins Te K’ab Chaak fundið í Belís

Fornleifafræðingar frá Háskólanum í Houston hafa gert byltingarkennda uppgötvun í Belís með því að grafa upp 1.600 ára gamalt grafhýsi Te K'ab Chaak, fyrsta konungsins í hinni fornu Mayaborg Caracol og stofnanda konungsættar hennar, ásamt vönduðum gripum, þar á meðal jade-skartgripum, leirkerum, útskornum beinum og mósaík-dauðagrímu.

Konungsætt Te K'ab Chaak

Te K'ab Chaak, en nafn hans þýðir „Trjágreinaregn-guðinn“ (þótt sumir fræðimenn telji að „Trjá-vopnaður Chaak“ gæti verið nákvæmara), stofnaði volduga konungsætt sem stóð í yfir 460 ár eftir að hann tók við völdum árið 331 e.Kr. Mikilvægi hans fyrir sögu Caracol undirstrikast af því að hann var áfram nefndur í textum frá síðklassíska tímabilinu hundruðum ára eftir valdatíð hans, sem bendir sterklega til stöðu hans sem stofnanda ættarinnar. Konungaröðin sem hann hóf innihélt að minnsta kosti fjórtán auðkennanlega konunga sem spönnuðu tímabilið frá byrjun fjórðu aldar til byrjun níundu aldar e.Kr., og er talið að síðasti þekkti konungurinn (nefndur „Konungur XIII“) hafi ríkt um 859 e.Kr.wikipedia+2

Á hátindi sínum um 650 e.Kr., tæpum þremur öldum eftir valdatíð Te K'ab Chaak, hafði Caracol vaxið í að verða ráðandi Mayaríki sem hýsti um 100.000 manns. Áhrif borgarinnar náðu hámarki þegar herir Caracol sigruðu hina voldugu borg Tikal í Gvatemala árið 562 e.Kr., sem festi í sessi svæðisbundin yfirráð hennar. Þessi merkilega arfleifð stjórnmála- og hernaðarvalds rekur rætur sínar til stofnanda ættarinnar, en uppgötvun grafhýsis hans veitir mikilvæga innsýn í uppruna einnar mikilvægustu konungsættar Mayamenningarinnar.livescience+1

Jade-mósaík dauðagríma

Jade-mósaík dauðagríman sem fannst í grafhýsi Te K'ab Chaak er meistaraverk í útfararlist Maya og fylgir hefð sem var frátekin fyrir konungafólk. Gríman samanstendur af tugum vandlega tilskorinna jade-bita og fannst hún brotin, en fornleifafræðingar eru nú að setja hana saman af mikilli nákvæmni. Fyrir Maya hafði jade djúpstæða þýðingu sem tákn um fæðingu, lífskraft, frjósemi og eilíft líf, sem gerði það að fullkomnu efni til að umbreyta látnum konungi í guðlega veru í lífinu eftir dauðann.wikipedia+2

Jade-dauðagrímur Maya, eins og hið fræga dæmi um K'inich Janaab' Pakal frá Palenque, voru gerðar af mikilli færni. Gríma Pakals, gerð úr yfir 346 grænum jade-brotum með augum úr skel og hrafntinnu, sýnir listræna hæð þessarar hefðar. Þessi flóknu mósaík varðveittu ekki aðeins ásýnd konungsins heldur þjónuðu andlegum tilgangi – að veita „eins konar eilíft líf sem mannslíkami hans bjó ekki yfir“ og auðvelda umbreytingu hins látna í guð. Uppgötvun grímu Te K'ab Chaak bætir enn einu mikilvægu dæminu við þessa konunglegu Maya-hefð sem tengdi líkamlega heiminn við alheiminn.artsq+1

Uppgröftur á Norðaustur-akrópólinni

Norðaustur-akrópólin í Caracol hefur verið miðpunktur fornleifarannsókna frá tíunda áratugnum, þar sem uppgreftir hafa leitt í ljós mikilvægar upplýsingar um fyrstu tímabil staðarins. Árið 1996 uppgötvuðu fornleifafræðingar helgidóm frá forsögulegum tíma, sem er frá um 100 f.Kr., fyrir framan mannvirki B34, sem sýnir fornan uppruna svæðisins. Nýlegir uppgreftir hafa reynst sérstaklega mikilvægir, þar sem grafhýsi Te K'ab Chaak fannst undir konunglegum helgidómi í þessari byggingu, sem staðfestir að staðurinn hefur haft djúpstæða helgisiðalega þýðingu frá stofnun Caracol.caracol+3

Uppgötvun grafhýsisins er hluti af víðara mynstri mikilvægra funda á Norðaustur-akrópólinni. Fornleifarannsóknir sýna að greftrun Te K'ab Chaak var sú fyrsta af þremur stórum konunglegum greftrunum á þessum stað, sem bendir til þess að svæðið hafi haldið heilagri stöðu sinni í gegnum kynslóðir. Á árunum 2009 til 2017 framkvæmdi Caracol-fornleifaverkefnið djúpa uppgreftri hér og afhjúpaði röð snemmbærra forðabúra sem varpa frekara ljósi á þróunarsögu staðarins. Þessar viðvarandi rannsóknir hafa breytt skilningi okkar á uppruna Caracol, þar sem Norðaustur-akrópólin hefur komið fram sem mikilvægur hlekkur konunglegs valds og helgisiðastarfs sem spannar yfir þúsund ára sögu Mayamenningarinnar.livescience+1