İran’ın rekor internet kesintisi, ekonomik yük artarken kitlesel işten çıkarmaları tetikliyor

İran ekonomisi; savaş, rekor uzunluktaki internet kesintisi ve ABD'nin yoğunlaşan yaptırım kampanyasının birleşik etkileriyle sarsılıyor. Petrokimyadan teknoloji sektörüne kadar birçok alanda yaşanan kitlesel işten çıkarmalar, milyonlarca insanın geçim kaynağını tehdit ediyor.

İş gücünü sarsan 'sessiz deprem'

İran Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan Yardımcısı Gholamhossein Mohammadi'ye göre, ABD ve İsrail ile yaşanan çatışmanın doğrudan bir sonucu olarak yaklaşık iki milyon İranlı halihazırda işten çıkarıldı. Ancak hasarın tam kapsamı çok daha büyük olabilir. Bourse & Bazaar Foundation için yazan ekonomist Hadi Kahalzadeh, 10 ila 12 milyon işin — yani İran'ın iş gücünün yaklaşık yarısının — şu anda risk altında olduğunu ve gerçekçi bir senaryoda 3 ila 4 milyon pozisyonun kalıcı olarak kaybedileceğini tahmin ediyor; bu da İran'ın modern tarihindeki en büyük iş gücü piyasası daralmasını temsil ediyor.fortune+2

İnternet izleme kuruluşu Netblocks'a göre 70 günü aşan ve bağlantılı bir toplumda kaydedilen en uzun ulusal kesinti olan internet karartması, hasarı daha da artırdı. Bloomberg, İran'ın önde gelen finans gazetesi Donya-e Eqtesad'ın dijital kesintiyi, ekonomiyi hava saldırıları kadar felç eden bir "sessiz deprem" olarak tanımladığını bildirdi. Sektör yetkilileri, kesintinin İranlı işletmelere günlük 30 ila 40 milyon dolara mal olduğu ve dolaylı kayıpların bu rakamı muhtemelen ikiye katladığı konusunda uyardı. İletişim Bakanı Sattar Hashemi, yaklaşık 10 milyon işin internet bağlantısına bağlı olduğunu kabul etti.indexbox+2

Serbest düşüşteki dijital ekonomi

Ocak ayındaki kitlesel protestolar sırasında başlayan ve 28 Şubat'ta ABD-İsrail askeri harekatının başlamasıyla tam bir karartmaya dönüşen kesinti, İran'ın bir zamanlar gelişen dijital ekonomisini mahvetti. Satış ve pazarlama için Instagram Meta Platforms, Inc. ↘ 0.98% ve WhatsApp gibi platformlara güvenen serbest çalışanlar, yazılımcılar, içerik üreticileri ve küçük işletme sahipleri müşterilerinden koptu. İran'ın en büyük çevrimiçi perakendecisi DigiKala, yakın zamanda 200 çalışanını işten çıkardı.apnews+1

Tahran'daki bir yazılım şirketinde sadece Amin adıyla tanımlanan bir yapay zeka çalışanı, Bloomberg'e işinin "önemli ölçüde yavaşladığını ve bazen tamamen durduğunu", bunun da firmasında maaş kesintilerine ve işten çıkarmalara yol açtığını söyledi. Associated Press, işvereni son haftalarda personelinin çoğunu işten çıkardıktan sonra işini kaybeden bir yazılım geliştiricisinin, kesintinin "uzaktan çalışma fırsatlarını yok ettiğini" söylediğini bildirdi. Yerinden edilen artan sayıdaki işçi, Tahran'da sokak satıcılığına yöneliyor; bu durum, zaten para birimindeki çöküş ve yüzde 50'yi aşan enflasyonla hırpalanmış eğitimli orta sınıfı daha da zorluyor.business-standard+2

Washington'ın 'ekonomik öfkesi'

Trump yönetimi, İran'ın ekonomik bozulmasını daha geniş stratejisinin bir kusuru değil, bir özelliği olarak çerçeveledi. "Ekonomik Öfke Operasyonu" (Operation Economic Fury) başlığı altında Hazine Bakanlığı, İran'ın gölge bankacılık sistemini, askeri tedarik zincirlerini ve petrol ihracatını hedef alan yaptırım dalgaları başlattı; buna İran ham petrolünü satın alan Çinli rafinerilere yönelik önlemler de dahil. Başkan Trump, İran'ın yakın tarihli bir barış teklifini değerlendirirken sosyal medyada İran'ın eylemleri için "henüz yeterince büyük bir bedel ödemediğini" yazdı.nytimes+3

Reuters, analistlerin bu yıl İran'ın GSYİH'sinde çift haneli bir düşüş beklediğini bildirdi, ancak ülke altın rezervleri ve komşu ülkelerle yapılan ticaret sayesinde kısa vadede Washington'ın umduğundan daha dirençli çıkabilir. Sıradan İranlılar için görünüm daha kasvetli. Kahalzadeh, "Ateşkes sağlansa bile, İran'ın en savunmasız insanları bu 40 günlük çatışmanın uzun vadeli sonuçlarına katlanacak" diye yazdı. "Bu savaşın acı ironisi şu ki, Başkan Trump'ın bu savaşla desteklediğini iddia ettiği nüfus, şu anda hasarın yükünü taşıyor."internazionale+1