JWST-მა ადრეულ სამყაროში შავი ხვრელების უახლოესი წყვილი აღმოაჩინა

ასტრონომებმა ადრეულ სამყაროში აქტიური ზემასიური შავი ხვრელების ყველაზე ახლოს მდებარე წყვილი აღმოაჩინეს. ისინი ერთმანეთისგან მხოლოდ 4,900 სინათლის წლითაა დაშორებული შერწყმის პროცესში მყოფ გალაქტიკურ სისტემაში, რომელიც დიდი აფეთქებიდან სულ რაღაც 1.3 მილიარდი წლის შემდეგ არსებობდა. აღმოჩენა, რომელიც ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპისა და ჩილეში მდებარე ALMA-ს რადიოტელესკოპის გამოყენებით განხორციელდა, Nature Astronomy-ში გამოსაქვეყნებლად უკვე მიღებულია.livescience

სისტემა, რომელიც ცნობილია როგორც LID-1166, თავდაპირველად Chandra-ს რენტგენულმა ობსერვატორიამ დააფიქსირა, თუმცა ის ჰაბლის ტელესკოპის ყველაზე დეტალურ სურათებზეც კი უხილავი რჩებოდა. JWST-ის ინფრაწითელმა სპექტროგრაფმა გამოავლინა ორი კომპაქტური, მანათობელი წყარო, რომელთა სპექტრული მახასიათებლები მაღალი სიჩქარით მოძრავ გაზზე მიუთითებს, რაც აქტიური შავი ხვრელების დამახასიათებელი ნიშანია.livescience

კოსმოსური მტვრის გარღვევა

"აღმოჩენის ეს ეტაპი მხოლოდ JWST-ის და განსაკუთრებით მისი ინსტრუმენტის, NIRSpec-ის შესაძლებლობების წყალობით გახდა შესაძლებელი," განაცხადა კვლევის თანაავტორმა რობერტო დეკარლიმ, ბოლონიის ასტროფიზიკის ეროვნული ინსტიტუტის ასტრონომმა. "დედამიწაზე არსებული ტელესკოპებით მსგავსი დაკვირვებები უკიდურესად რთული იქნებოდა ატმოსფეროს დაბალი გამჭვირვალობის გამო ამ ტალღის სიგრძეებზე."livescience

მიუხედავად იმისა, რომ შავი ხვრელების სხვა წყვილები უფრო ადრეულ კოსმოსურ ეპოქებშიც შეუმჩნევიათ, ისინი ათობით ათასი სინათლის წლით იყვნენ დაშორებულნი. LID-1166 არის პირველი დადასტურებული შემთხვევა, როდესაც ორი შავი ხვრელი ასე ახლოს მდებარეობს ასეთ ადრეულ ეპოქაში.livescience

ALMA-ს მონაცემებმა ასევე აჩვენა თითოეულ შავ ხვრელთან დაკავშირებული ცივი გაზის დიდი გროვები, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ორი გალაქტიკა შერწყმის პირასაა და გამორიცხავს ვერსიას, რომ ერთ-ერთი შავი ხვრელი თავისი გალაქტიკიდან იყო გამოტყორცნილი.livescience

ადრეული სამყაროს შავი ხვრელების აღმოჩენების ტალღა

ეს აღმოჩენა ემთხვევა Astronomy & Astrophysics-ში ამ კვირაში გამოქვეყნებულ სხვა კვლევას, რომელმაც ერთ გალაქტიკაში სამი აქტიური ზემასიური შავი ხვრელის არსებობა დააფიქსირა. სისტემა J0148-4214 კიდევ უფრო შორს, 12.5 მილიარდი სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს და შეიცავს ორ ცენტრალურ შავ ხვრელს, რომლებიც ერთმანეთისგან მხოლოდ 620 სინათლის წლითაა დაშორებული, ხოლო მესამე მათგანი ცენტრიდან 5,500 სინათლის წლითაა დაშორებული.dailygalaxy+2

ჯამში, ეს აღმოჩენები მიუთითებს, რომ გალაქტიკების შერწყმა სამყაროს პირველივე მილიარდი წლის განმავლობაში უკვე უწყობდა ხელს შავი ხვრელების ზრდასა და დაწყვილებას, რაც თეორიულად დიდი ხანია ნაწინასწარმეტყველები იყო, თუმცა პირდაპირი დაკვირვება მხოლოდ ახლა გახდა შესაძლებელი.

"აქ მთავარი ისაა, რომ ჩვენ დავინახეთ ეს პროცესი დაფარულ წყვილში, რომლებიც ერთმანეთისგან მხოლოდ 1.5 კილოპარსეკითაა დაშორებული," აღნიშნა ანა ტრინდადე ფალკაომ, NASA-ს გოდარდის კოსმოსური ფრენების ცენტრის ასტროფიზიკოსმა, რომელიც LID-1166-ის კვლევაში ჩართული არ ყოფილა. მისი თქმით, ეს არის "პირველი ნაბიჯი შავი ხვრელების იმ ფარული პოპულაციის გამოსავლენად, რომლის არსებობაც თეორიულად ვიცოდით."livescience