Հաբլը ֆիքսել է ամենավաղ գալակտիկան, որը ցրում է տիեզերական մառախուղը

Աստղագետները NASA-ի Հաբլ տիեզերական աստղադիտակի միջոցով հայտնաբերել են ուլտրամանուշակագույն լույս, որը դուրս է գալիս մի գալակտիկայից, որը գոյություն է ունեցել Մեծ պայթյունից ընդամենը 1,4 միլիարդ տարի անց՝ մի բացահայտում, որը ժամանակին անհնար էր համարվում։ Երկուշաբթի օրը Astrophysical Journal-ում հրապարակված հայտնագործությունը տալիս է ամենահստակ պատկերը այն մասին, թե ինչպես են վաղ գալակտիկաները անթափանց տիեզերքը վերածել այսօր տեսանելի թափանցիկ տիեզերքի։STScI+1

Գալակտիկա, որը նման չէ մյուսներին

MXDFz4.4 կատալոգային անվանումով գալակտիկան իոնացնող ֆոտոնների արտանետման ամենավաղ հայտնի աղբյուրն է՝ բարձր էներգիայի ուլտրամանուշակագույն լույս, որն ունակ է ջրածնի ատոմներից պոկել էլեկտրոնները։ Այն գոյություն է ունեցել ռեիոնացման դարաշրջանի վերջում, երբ տիեզերքը չեզոք ջրածնային գազի խիտ մառախուղից անցնում էր պարզ, իոնացված վիճակի։science.nasa+1

«Նման գալակտիկա դիտելը անհնար էր համարվում», — ասել է առաջատար հեղինակ Իլյաս Գուվերտսը՝ Բալթիմորի Տիեզերական աստղադիտակի գիտական ինստիտուտի հետդոկտորանտը։ «Հետազոտողները ակնկալում էին, որ «մառախուղը» կամ չեզոք ջրածինը, որը լցնում էր վաղ տիեզերքը, չափազանց խիտ կլիներ և կծածկեր մեր տեսադաշտը դրա իոնացնող լույսի վերաբերյալ»։science.nasa

Չնայած նրան, որ MXDFz4.4-ը մոտ 100 անգամ փոքր է Ծիր Կաթինից, այն աստղեր էր ձևավորում 10 անգամ ավելի արագ։ Նրա երիտասարդ, զանգվածեղ աստղերը սերտորեն դասավորված էին, և թիմը գնահատում է, որ դրանց իոնացնող լույսի 50-ից 100 տոկոսը դուրս էր գալիս շրջակա գազից։ Այս կարճատև աստղերից շատերը նաև պայթել են որպես գերնոր աստղեր՝ ստեղծելով անցքեր, որոնք թույլ են տվել ավելի շատ լույս անցնել։youtube+2

Հաբլի եզակի դերը՝ Webb-ի և VLT-ի աջակցությամբ

Քանի որ ուլտրամանուշակագույն լույսը տիեզերական ընդարձակման ավելի քան 12 միլիարդ տարվա ընթացքում ձգվել է դեպի տեսանելի ալիքի երկարություններ, Հաբլի ալիքի երկարության ծածկույթը և տիեզերական լուծաչափը այն դարձնում են միակ աստղադիտակը, որն ունակ է ֆիքսել այն։ «Հաբլը վերադարձրեց միակ տեսարանը, որը ցույց է տալիս գալակտիկայի իոնացնող ֆոտոնները՝ լույս, որն ունակ է ցրելու «մառախուղը» գալակտիկայի ներսում և դրա շուրջ», — ասել է Գուվերտսը։STScI+1

NASA-ի Ջեյմս Ուեբ տիեզերական աստղադիտակը և Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի շատ մեծ աստղադիտակը (VLT) տրամադրել են օժանդակ տվյալներ։ Ուեբը թիմին օգնել է վերլուծել գալակտիկայի ավելի հին աստղային պոպուլյացիան և չափել աստղերի ձևավորման պատմությունը, մինչդեռ VLT-ն պարզել է, թե երբ է գոյություն ունեցել MXDFz4.4-ը։ Հաբլի և Ուեբի համակցված պատկերները հաստատել են, որ աստղերի վերջին ձևավորումը տեղի է ունեցել պայթյուններով, որտեղ երիտասարդ աստղային պոպուլյացիաները պատասխանատու էին շրջակա գազը մաքրելու համար։science.nasa+1

Մոտենալով ռեիոնացման ակունքներին

Մինչ այս բացահայտումը, իոնացնող լույս արտանետող ամենավաղ հայտնի գալակտիկան թվագրվում էր այն ժամանակով, երբ տիեզերքը 1,6 միլիարդ տարեկան էր։ MXDFz4.4-ը այդ սահմանը հետ է մղում մոտ 200 միլիոն տարով՝ հետազոտողներին մոտեցնելով այն հասկանալուն, թե ինչպես է զարգացել ռեիոնացման դարաշրջանը։science.nasa

«Հաբլի դիտարկումները MXDFz4.4-ի վերաբերյալ թույլ են տալիս մեզ ստուգել մեր վարկածները ռեիոնացման դարաշրջանին ավելի մոտ, քան երբևէ», — ասել է Մարկ Ռաֆելսկին՝ STScI-ում Հաբլի առաքելության ղեկավարի տեղակալը և հոդվածի համահեղինակը։ «Ավելի շատ գալակտիկաներ գտնելը, հատկապես մի փոքր ավելի ուշ տիեզերական ժամանակներում, որտեղ ավելի մեծ նմուշներ են հասանելի, թույլ կտա մեզ կատարելագործել այս չափումները և պարզել, թե ինչն էր մաքրում մեր տեսադաշտը, երբ այդ դարաշրջանը ավարտվում էր»։science.nasa