Newsletter Subscribe
Enter your email address below and subscribe to our newsletter
[forminator_form id="25163"]

nytimes+1nytimes+1biorxivԳիտնականները հայտնաբերել են գենի խմբագրման մի համակարգ, որը, ենթադրաբար, ավելի քան չորս միլիարդ տարեկան է. այն կարող է լինել CRISPR-ի նախահայրը և ապագայում ԴՆԹ-ի ձևափոխման համար դառնալ ավելի հզոր գործիք։ Համակարգը կոչվում է VIPR՝ Viral Interference Programmable Repeat (վիրուսային միջամտության ծրագրավորվող կրկնություն)։ Այն նկարագրվել է հինգշաբթի Science ամսագրում հրապարակված երկու հոդվածներում:nytimes+1
Ի տարբերություն CRISPR-ի, որը հայտնաբերվել է բակտերիաներում, VIPR-ը ծագում է վիրուսներից, որոնք այն օգտագործում են որպես զենք մրցակից ֆագերի դեմ։ Ջենիֆեր Դաուդնայի՝ Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի կենսաքիմիկոսի և 2020 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակակրի ղեկավարած թիմը համակարգը հայտնաբերել է ՌՆԹ-ով կառավարվող իմունիտետի էվոլյուցիոն ծագման երկարատև ուսումնասիրություններից հետո:biorxiv+2
Հետազոտողների խոսքով՝ VIPR-ը բաղկացած է Vipr սպիտակուցից, որը CRISPR-Cas-ի ամենավաղ էֆեկտորների նախահայրն է, և մասնագիտացված VIPR ՌՆԹ-ներից (vrRNA), որոնք օգտագործում են փոփոխվող մոլեկուլային մոտիվներ՝ ԴՆԹ-ն ճանաչելու և դրան կապվելու համար։ Ուղեկցող հետազոտությունը մանրամասն նկարագրել է 21 կրիո-էլեկտրոնային մանրադիտակային կառուցվածքներ, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես է Vipr սպիտակուցը հավաքվում իր ուղղորդող ՌՆԹ-ի երկայնքով՝ ձևավորելով պարուրաձև թելիկ, այնուհետև կապվում ԴՆԹ-ին եռակի կառուցվածքի միջոցով, ինչը տարբերվում է CRISPR-ի գործելակերպից:science+2
VIPR-ը կարող է գործնական առավելություններ ունենալ CRISPR-ի նկատմամբ։ Այն կարող է թիրախավորել գենետիկական հաջորդականությունների ավելի լայն շրջանակ, ինչը թույլ կտա ձևափոխել գենոմի ավելի մեծ հատվածներ։ Ներգրավված մոլեկուլները նույնպես ավելի փոքր են, ինչը կարող է հեշտացնել դրանց ներմուծումը բջիջներ՝ գենային թերապիայի մշտական մարտահրավերներից մեկը:nytimes
«VIPR-ի զարմանալիորեն փոքր չափը այս համակարգերը դարձնում է գենոմային ճարտարագիտության համար տրանսֆորմացիոն գործիքներ», — ասել է Հարվարդի բժշկական դպրոցի մանրէաբան Կրանուշը, որը ներգրավված չի եղել հետազոտության մեջ:nytimes
Այս հայտնագործությունը տեղի է ունենում գենի խմբագրման ոլորտի արագ ընդլայնման պահին։ Հինգշաբթի Nature ամսագրում հրապարակված մեկ այլ հետազոտություն նկարագրել է նոր բացահայտումներ այն մասին, թե ինչպես են մարդու վաղ սաղմերը վերականգնում ԴՆԹ-ի վնասվածքները խմբագրման գործիքների ազդեցության տակ, ինչը ընդգծում է ինչպես հեռանկարները, այնպես էլ գենետիկական ձևափոխման հետ կապված անվտանգության չլուծված հարցերը։ Միևնույն ժամանակ, Դաուդնայի լաբորատորիան ակտիվորեն աշխատում է տարբեր ուղղություններով, ներառյալ արհեստական բանականության կիրառումը սինթետիկ CRISPR ֆերմենտներ նախագծելու համար:technologynetworks+2
Թե արդյոք VIPR-ը հիմնարար գիտությունից կանցնի կլինիկական կամ գյուղատնտեսական կիրառման, դեռ պարզ չէ։ Հետազոտողները ցույց են տվել, որ համակարգը կարող է վերածրագրավորվել ֆագերում տրանսկրիպցիոն ճնշման համար, սակայն այդ կարողությունը կաթնասունների բջիջներ տեղափոխելը լրացուցիչ աշխատանք կպահանջի:biorxiv