ზეახალ ვარსკვლავებზე დაკვირვებამ ბნელი ენერგიის თეორია ეჭვქვეშ დააყენა

ამ თვეში გამოქვეყნებულმა ორმა ახალმა ანალიზმა თანამედროვე კოსმოლოგიის ერთ-ერთი ფუნდამენტური იდეის ირგვლივ ახალი კითხვები გააჩინა: იდეისა, რომლის მიხედვითაც საიდუმლოებით მოცული ძალა, სახელწოდებით ბნელი ენერგია, სამყაროს გაფართოების აჩქარებას იწვევს. კვლევები გამოქვეყნდა სტანდარტული კოსმოლოგიური მოდელის მიმართ გაჩენილი ზოგადი გაურკვევლობის ფონზე, რომელმაც მსოფლიოს ფიზიკოსთა ყველაზე მასშტაბურ გამოკითხვაში უმრავლესობის მხარდაჭერა ვერ მოიპოვა.

სამყარო, რომელიც შესაძლოა ნელდებოდეს

ჟურნალ Monthly Notices of the Royal Astronomical Society-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში, მუმბაის ტატას ფუნდამენტური კვლევების ინსტიტუტისა და ოქსფორდის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ხელახლა გააანალიზეს Pantheon+-ის მონაცემთა ბაზა, რომელიც 1 700-ზე მეტ Ia ტიპის ზეახალ ვარსკვლავს მოიცავს. ეს სწორედ ის ვარსკვლავური აფეთქებების კლასია, რომელმაც 1990-იანი წლების ბოლოს სამყაროს აჩქარებული გაფართოების აღმოჩენასა და ნობელის პრემიის მიღებას ჩაუყარა საფუძველი. იმ ვარსკვლავების ასაკის შესწორების შეტანის შემდეგ, რომლებიც ამ აფეთქებებს წარმოქმნიან, ჯგუფმა აღმოაჩინა, რომ მონაცემები აღარ ადასტურებს სამყაროს აჩქარებას. სანაცვლოდ, მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ კოსმოსის გაფართოება ნელდება.sciencedaily+2

„სულ უფრო მეტი მტკიცებულება მიუთითებს იმაზე, რომ Ia ტიპის ზეახალი ვარსკვლავების სიკაშკაშე დამოკიდებულია იმ ვარსკვლავების ასაკზე, რომლებიდანაც ისინი წარმოიქმნებიან“, განაცხადა ოქსფორდის რუდოლფ პაიერლსის თეორიული ფიზიკის ცენტრის პროფესორმა სუბირ სარკარმა. „თუ ამ ეფექტს არ გავითვალისწინებთ, შესაძლოა მივიღოთ მცდარი დასკვნა, თითქოს გაფართოების სიჩქარე იზრდება.“sciencedaily

მკვლევრებმა ასევე აღმოაჩინეს, რომ თვალსაჩინო აჩქარება მიმართულების მიხედვით იცვლება. ეს შედეგი ძნელად შესათავსებელია ბნელ ენერგიასთან, რომელიც მთელ კოსმოსში თანაბრად უნდა მოქმედებდეს.arxiv+1

ცალკეული კვლევა მიუთითებს, რომ ბნელი ენერგია შესაძლოა იცვლებოდეს

გასულ კვირას გამოქვეყნებულ ცალკეულ კვლევაში, ქუინსლენდის უნივერსიტეტის დოქტორანტ რაიან კამილერის ხელმძღვანელობით მოქმედმა გუნდმა 2 884 Ia ტიპის ზეახალი ვარსკვლავი გააერთიანა ყველაზე სრულყოფილ მონაცემთა ბაზაში, სადაც ისტორიული დაკვირვებები Dark Energy Survey-ის მონაცემებთანაა შერწყმული. იმის დადასტურების ნაცვლად, რომ ბნელი ენერგია მუდმივი და უცვლელია, როგორც ამას სტანდარტული ΛCDM მოდელი ვარაუდობს, ანალიზმა გამოავლინა დამატებითი მტკიცებულება იმისა, რომ ბნელი ენერგია, შესაძლოა, დროთა განმავლობაში იცვლებოდეს.sci+2

„კოსმოლოგიის სტანდარტული მოდელის დადასტურების ნაცვლად, რომელიც გულისხმობს, რომ ბნელი ენერგია ფიქსირებული და უცვლელია, ჩვენ მივიღეთ მეტი მტკიცებულება იმისა, რომ ბნელი ენერგია დროთა განმავლობაში იცვლება“, აღნიშნა კამილერიმ. ეს აღმოჩენა ეხმიანება Dark Energy Spectroscopic Instrument-ის შედეგებს, რომელმაც დამოუკიდებლად დააფიქსირა დროში ცვალებადი ბნელი ენერგიის ნიშნები.china.org.cn+1

კოსმოლოგებს შორის აზრთა სხვადასხვაობა ნარჩუნდება

ყველა მკვლევარი არ ეთანხმება ამ დასკვნებს. იმავე ჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიაში, რომლის თანაავტორი ოქსფორდის პროფესორი მარია ვინჩენცია, ნათქვამია, რომ სარკარის გუნდის მიერ გამოვლენილი ეფექტების გათვალისწინების შემდეგაც კი, კოსმოსური აჩქარების მტკიცებულებები მყარი რჩება. აგვისტოში გამოქვეყნებულმა ცალკეულმა ანალიზმა ასევე უარყო ეს პოზიცია და დაასკვნა, რომ სამყარო აგრძელებს გაფართოებას არსებული მოდელების პროგნოზის შესაბამისად.physics.ox+3

დისკუსია უფრო ფართო გაურკვევლობის ფონზე მიმდინარეობს. ფიზიკოსთა ყველაზე მასშტაბურმა გამოკითხვამ, რომელიც პერიმეტრის ინსტიტუტის მკვლევარ ნიაიეშ აფშორდის ხელმძღვანელობით ჩატარდა და ამ წლის დასაწყისში გამოქვეყნდა, აჩვენა, რომ ΛCDM მოდელმა რესპონდენტთა უმრავლესობის მხარდაჭერა ვერ მოიპოვა. გამოკითხულთა მხოლოდ 51% დაეთანხმა მოსაზრებას, რომ ადრეულმა სამყარომ ინფლაცია გაიარა, ხოლო ბნელ მატერიასთან დაკავშირებული შეხედულებები რამდენიმე კონკურენტულ განმარტებას შორის გაინაწილა.scitechdaily+1

ახლა ორივე მხარე რუბინის ობსერვატორიის პროექტის (Legacy Survey of Space and Time) შედეგებს ელოდება, რომელიც ასობით ათას ზეახალ ვარსკვლავს გაზომავს. ეს კვლევა დაეხმარება მეცნიერებს იმის დადგენაში, მართლაც ჩქარდება თუ არა სამყაროს გაფართოება, თუ კოსმოლოგიის ერთ-ერთი უდიდესი აღმოჩენა გადახედვას საჭიროებს.sciencedaily