IEA uyardı: Dizel ve gübre şoku gıda fiyatlarını artıracak

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) başkanı Fatih Birol, 26 Ekim'de yaptığı açıklamada, artan dizel fiyatlarının ve aksayan gübre tedarikinin tarımsal üretimi olumsuz etkileyebileceği ve önümüzdeki aylarda gıda fiyatlarını yukarı çekebileceği konusunda uyardı. Orta Doğu'daki savaşın başlamasından bu yana dizel fiyatlarının iki katına çıktığını belirten Birol, bu uyarının birçok ülkenin ekim sezonuna girdiği bir dönemde geldiğini vurguladı.theedgemalaysia.com

Singapur Uluslararası Enerji Haftası'nda konuşan Birol, "Beni endişelendiren konu, dizelin hem küresel ekonomi hem de tarım sektörü için çok kritik olması, çünkü birçok ülke ekim sezonuna giriyor" dedi. Yakıt ve gübre, çiftçilerin karşılaştığı en büyük maliyet kalemleri arasında yer alıyor; bu nedenle Şubat ayı sonunda İran savaşıyla başlayan enerji şoku, artık gıda arzını da etkilemeye başlıyor.thestar.com.my+1

Ham petrol sorunun sadece bir parçası

Birol, krizin sadece ham petrol fiyatlarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, "dizel, sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG), gazyağı ve jet yakıtı ile başlayan rafine ürünlerdeki önemli zorluklara" dikkat çekti. Gazetecilere verdiği demeçte, "Petrol fiyatları 120 dolar sınırında geziniyor ve ürün fiyatları çok daha yüksek" dedi. Ayrıca, piyasaların 2027 yılında savaş öncesi koşullara dönmesi için "inandırıcı bir yol" görmediğini ekledi. Brent petrol vadeli işlemleri, Suudi Arabistan'a yönelik Husi saldırılarının ardından 23 Ekim'de yaklaşık altı ayın en yüksek seviyesi olan 117 dolara ulaştı.egyptoil-gas.com+2

Kış mevsimi baskıyı daha da artırıyor. Rafineri bakımları, ısınma amaçlı dizel talebinin arttığı döneme denk geliyor. IEA'nın Ekim ayı Petrol Piyasası Raporu, dördüncü çeyrekte gazyağı arzının talebi karşılayamayacağını ve stokların 2027'nin ikinci yarısından önce toparlanmasının pek olası olmadığını öngörüyor.egyptoil-gas.com

Çiftçilik maliyetleri tırmanıyor

Birol, yakın zamanda düzenlenen bir Chatham House etkinliğinde de benzer bir noktaya değindi. Buğday, pirinç ve mısır üretim maliyetlerinin yaklaşık %60'ının gübre ve dizelden kaynaklandığını söyledi. Birçok çiftçinin bu sezon "zorluklar yaşayacağını" belirten Birol, yüksek gıda fiyatlarının petrol fiyatlarıyla birleşerek "sadece başlangıç" olan bir enflasyonu tetikleyebileceği uyarısında bulundu.chathamhouse.org

Gübre maliyetleri yüksek kalmaya devam ediyor. AMIS Market Monitor, Eylül ayında Fransız buğdayı için gübre maliyet endeksinin 2019 baz seviyesinin %135 üzerinde olduğunu bildirdi. ABD mısırı için benzer endeks, 2019 seviyesinin neredeyse iki katıydı. Güney Afrika'da ise yurt içi toptan dizel fiyatı, Ekim 2025'te litre başına 19.34 Rand iken Ekim 2026'da 31.95 Rand'a yükseldi ve Kasım ayında daha fazla artış yaşanması muhtemel.farmersweekly.co.za+1

Hava durumu riski artırıyor

Enerji şoku, El Niño döngüsünün mahsul verimini tehdit ettiği bir dönemde yaşanıyor. Malezya'da dizel arzının neredeyse onda biri ve üre gübresinin yaklaşık dörtte biri Basra Körfezi'nden geliyor. Gıda ve Tarım Örgütü'nün baş ekonomisti Máximo Torero Cullen, Nisan ayında "gübre kullanan her ülkenin daha yüksek fiyatlar ödemek zorunda kalacağı" konusunda uyarıda bulunmuştu. Gübre kullanımındaki azalmanın verimi düşürebileceğini ve etkilerinin 2026'nın ikinci yarısında ve sonrasında daha net görüleceğini belirtti.theedgemalaysia.com