IEA varar við hækkandi matvælaverði vegna dísel- og áburðarkreppu

Fatih Birol, forstjóri Alþjóðaorkumálastofnunarinnar (IEA), varaði við því þann 26. október að hækkandi díselverð og truflanir á áburðarframboði gætu skaðað landbúnaðarframleiðslu og hækkað matvælaverð á næstu mánuðum. Hann sagði díselverð hafa tvöfaldast frá því að stríðið í Miðausturlöndum hófst, og viðvörunin kemur á sama tíma og mörg lönd hefja sáningartímabilið.theedgemalaysia.com

„Það sem veldur mér áhyggjum er að dísel er mjög mikilvægt fyrir hagkerfi heimsins, og það er einnig mjög mikilvægt fyrir landbúnaðinn, þar sem mörg lönd eru að hefja sáningartímabilið,“ sagði Birol á orkuviku í Singapúr. Eldsneyti og áburður eru meðal stærstu kostnaðarliða bænda, svo orkuáfallið sem hófst með stríðinu í Íran í lok febrúar er nú farið að hafa áhrif á matvælaframboð.thestar.com.my+1

Hráolía er aðeins hluti vandans

Birol sagði að ekki ætti að dæma kreppuna út frá hráolíuverði einu saman og benti á „verulegar áskoranir í unnum vörum, byrjað á dísel, fljótandi jarðolíugasi (LPG), gasolíu og þotueldsneyti“. „Olíuverð daðrar við 120 dollara á tunnu og verð á afurðum er enn mun hærra,“ sagði hann við fréttamenn. Hann bætti við að hann sæi enga „trúverðuga leið“ fyrir markaði til að snúa aftur í ástandið fyrir stríð árið 2027. Brent-hráolía fór í 117 dollara þann 23. október, sem er hæsta verð í næstum sex mánuði, eftir árásir Húta á Sádi-Arabíu.egyptoil-gas.com+2

Veturinn eykur álagið. Viðhald á olíuhreinsistöðvum fellur saman við árstíðabundna eftirspurn eftir dísel til hitunar. Í októberskýrslu IEA um olíumarkaðinn er gert ráð fyrir að framboð á gasolíu verði minna en eftirspurn á fjórða ársfjórðungi, og ólíklegt er að birgðir nái sér á strik fyrir seinni hluta ársins 2027.egyptoil-gas.com

Kostnaður bænda eykst

Birol kom með svipaðan punkt á nýlegum viðburði hjá Chatham House. Hann sagði að um 60% af framleiðslukostnaði hveitis, hrísgrjóna og maís kæmi frá áburði og dísel. Margir bændur „munu eiga í erfiðleikum“ á þessu tímabili, sagði hann, og hærra matvælaverð gæti sameinast olíuverði til að knýja áfram verðbólgu sem er „aðeins byrjunin“.chathamhouse.org

Áburðarkostnaður er enn hár. AMIS Market Monitor sagði að vísitala áburðarkostnaðar fyrir franskt hveiti væri 135% yfir viðmiðunargildi frá 2019 í september. Sambærileg vísitala fyrir bandarískan maís var næstum tvöfalt hærri en árið 2019. Í Suður-Afríku hækkaði heildsöluverð á dísel úr 19,34 rand á lítrann í október 2025 í 31,95 rand í október 2026, og frekari hækkanir eru mögulegar í nóvember.farmersweekly.co.za+1

Veður eykur áhættuna

Orkuáfallið kemur á sama tíma og El Niño-hringrásin ógnar uppskeru. Í Malasíu kemur tæplega tíundi hluti díselframboðs og um fjórðungur þvagefnisáburðar frá Persaflóa. Aðalhagfræðingur Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, Máximo Torero Cullen, varaði við því í apríl að „sérhvert land sem notar áburð muni þurfa að borga hærra verð.“ Hann sagði að minni áburðarnotkun gæti dregið úr uppskeru, þar sem áhrifin verða skýrari á seinni hluta ársins 2026 og síðar.theedgemalaysia.com